Pompy ciepła stały się symbolem nowoczesnego ogrzewania, ale ich największą zaletą nie jest moda na „eko”, tylko realna efektywność energetyczna. Według najnowszego raportu Polskiego Alarmu Smogowego pompa ciepła może ogrzewać dom nawet dwukrotnie taniej niż gaz. A w dobrze ocieplonym budynku rachunki spadają nawet o połowę.
Ile kosztuje ogrzewanie pompą ciepła? Z danych PAS z 2025 roku wynika, że dla typowego domu o powierzchni 150 m² roczne koszty ogrzewania (wraz z ciepłą wodą) wyglądają następująco: 🟢 gruntowa pompa ciepła – ok. 4 500 zł, 🟢 powietrzna pompa ciepła – ok. 5 200 zł, 🔴 kocioł gazowy – ok. 9 900 zł. Różnica to nawet 4–5 tysięcy złotych rocznie na korzyść pompy ciepła. A jeśli dodać panele fotowoltaiczne lub taryfę nocną, koszt ogrzewania może spaść poniżej 4 000 zł.
Czy pompa ciepła naprawdę się opłaca? Tak – pod warunkiem, że dom jest dobrze ocieplony. Pompa ciepła nie wytwarza ciepła z paliwa, tylko pobiera je z otoczenia – z powietrza, wody lub gruntu. Z 1 kWh energii elektrycznej może wytworzyć 3–4 kWh ciepła, czyli osiąga sprawność 300–400%. Dla porównania: stary kocioł węglowy lub gazowy: 60–70% sprawności, nowoczesny kondensacyjny: 90–95%, pompa ciepła: 300–400%. Dlatego użytkownicy, którzy przeszli z gazu lub węgla na pompę, często mówią o „współczynniku 5:1” — pięć jednostek energii cieplnej za jedną jednostkę prądu.
Termomodernizacja domu – klucz do niskich rachunków Żadne źródło ciepła nie będzie działało efektywnie w nieocieplonym domu. Z raportu PAS wynika, że różnica między budynkiem dobrze ocieplonym a słabo izolowanym może sięgać 35–50% kosztów ogrzewania. Dlatego zanim zainwestujesz w pompę ciepła, zadbaj o izolację ścian, dachu, stropu i okien. Dzięki temu:
wybierzesz mniejszą (tańszą) pompę,
ograniczysz zużycie prądu nawet o 1/3,
poprawisz komfort cieplny w całym budynku. Termomodernizacja i pompa ciepła to duet, który naprawdę działa.
Doświadczenie z życia: z kopciucha na pompę W domu mojego brata stary „kopciuch” zastąpiła powietrzna pompa ciepła. Po ociepleniu budynku i modernizacji instalacji rachunki spadły o ponad 60%, a powietrze wokół domu jest czyste. Zamiast popiołu, dymu i hałasu — cisza, czysta kotłownia i stabilna temperatura w każdym pomieszczeniu. To pokazuje, że inwestycja w pompę ciepła to nie luksus, tylko rozsądna decyzja ekonomiczna.
Po ilu latach zwraca się pompa ciepła? W zależności od wielkości domu i jakości izolacji, pompa ciepła zwraca się zwykle po 5–7 latach. Z fotowoltaiką lub taryfą G12 może to być jeszcze szybciej. To inwestycja, która:
zwiększa wartość nieruchomości,
obniża rachunki za energię,
i eliminuje emisje CO₂ oraz smog lokalny.
Polska mogłaby oddychać czystym powietrzem W ciągu ostatnich lat Polska uzyskała z handlu emisjami CO₂ ponad 100 miliardów złotych. Za te pieniądze można by było zmodernizować setki tysięcy domów i wymienić wszystkie kopciuchy. Pompy ciepła i termomodernizacja to gotowe rozwiązania, które mogłyby raz na zawsze rozwiązać problem smogu. Brakuje tylko jednego – decyzji, że czyste powietrze to priorytet, a nie luksus.
Podsumowanie: ekonomia, komfort i zdrowie Pompa ciepła to nie tylko ekologiczne źródło ciepła. To inwestycja, która łączy ekonomię, komfort i zdrowie. W połączeniu z dobrą izolacją budynku daje realną niezależność od rosnących cen gazu i węgla. Nowoczesny dom to taki, który nie kopci, nie marnuje energii i nie rujnuje domowego budżetu.
Zimą nad polskimi miastami wisi niewidzialny zabójca. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska ponad 45 000 osób rocznie w Polsce umiera przedwcześnie z powodu smogu. To tak, jakby co roku znikało miasto wielkości Piły. I choć dyskutujemy o wszystkim — od cen prądu po dopłaty do węgla — o tym problemie wciąż mówi się za cicho.
Jak powstaje smog i dlaczego właśnie zimą?
Większość zanieczyszczeń powietrza w Polsce to efekt spalania w domowych piecach – tzw. „kopciuchach”. W sezonie grzewczym do atmosfery trafiają tony pyłów PM10, PM2.5 oraz rakotwórczy benzo(a)piren, którego stężenie w wielu miastach przekracza normy nawet kilkukrotnie. Zimą dochodzą do tego niekorzystne warunki atmosferyczne – brak wiatru, inwersje temperatur – które zatrzymują zanieczyszczenia tuż nad ziemią.
45 000 ofiar rocznie – co naprawdę oznacza ten wynik?
Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA, raport 2023):
Polska jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych krajów UE.
Co roku od 40 do 45 tysięcy osób umiera przedwcześnie z powodu pyłów PM2.5.
Smog powoduje choroby układu oddechowego i krążenia, zwiększa ryzyko udarów i nowotworów. Koszty społeczne i zdrowotne idą w miliardy złotych rocznie — znacznie więcej niż koszt wymiany wszystkich kopciuchów.
Kopciuchy, pellet i pompy ciepła – co naprawdę działa?
Ostatnie lata przyniosły tysiące wymian starych pieców, ale tempo zmian wciąż jest zbyt wolne.
Kotły na pellet są czystsze niż węglowe, ale nadal emitują pyły i tlenki azotu.
Pompy ciepła nie emitują lokalnych zanieczyszczeń w ogóle, a ich sprawność (COP 3–4) sprawia, że są znacznie bardziej efektywne energetycznie. W połączeniu z fotowoltaiką to dziś najczystszy i najtańszy system grzewczy w długim terminie.
Polska ma środki – ale brakuje priorytetów
Z handlu uprawnieniami do emisji CO₂ Polska uzyskała już ponad 100 miliardów złotych. Za tę kwotę można by było wyposażyć setki tysięcy domów w pompy ciepła i raz na zawsze rozwiązać problem smogu. Niestety, większość tych pieniędzy nie trafiła bezpośrednio na programy poprawy jakości powietrza. Rząd wciąż koncentruje się na doraźnych dopłatach do paliw zamiast na strategicznej modernizacji ogrzewania.
Smog to nie tylko zimowy problem
Smog komunikacyjny i przemysłowy towarzyszy nam przez cały rok. Ale to właśnie zimą staje się najbardziej śmiercionośny — bo do spalin samochodowych i przemysłu dochodzi emisja z milionów domowych pieców. Akceptujemy ten stan od lat, choć technologie i środki na zmianę już istnieją.
Co możemy zrobić?
Wymieniać kopciuchy na czyste źródła ciepła – pompy, sieć ciepłowniczą, kotły niskoemisyjne.
Ocieplać domy i poprawiać efektywność energetyczną.
Wymagać od władz konsekwencji w egzekwowaniu uchwał antysmogowych.
Domagać się, by wpływy z ETS były kierowane na walkę ze smogiem i modernizację budynków.
Smog nie jest nieunikniony. To efekt konkretnych decyzji – lub ich braku. Mamy technologię, pieniądze i wiedzę, by w ciągu kilku lat oddychać czystym powietrzem. Pytanie brzmi tylko: czy potraktujemy to jako priorytet, zanim kolejna zima znów przyniesie tysiące ofiar?
💬 Ten artykuł powstał w ramach kampanii „Czyste Powietrze” prowadzonej przez Ekowyborca.pl. Autor: Jacek Werder.
Stanowisko Ekowyborcy: Ich propozycje energetyczne są proklimatyczne, ale pozbawione konkretów, za to rozbudowany jest program dot. transportu publicznego.
Bardzo krótko: Wsparcie dla OZE i atomu, ale bez konkretów. Kontrowersyjne poparcie dla biomasy z drzew. Bogaty program dotyczący transportu publicznego (m.in darmowy lokalny transport publiczny). Rozwój małej retencji, ochrona mokradeł. Brak wzmianki o termomodernizacji.
– W części programu poświęconej energetyce, Bezpartyjni deklarują wsparcie dla niskoemisyjnych źródeł energii, nie podają jednak żadnych konkretnych celów określających (daty neutralności, daty odejścia od węgla, udziału danego źródła czy typu źródeł w produkcji energii za X lat itp.).
– Dla Bezpartyjnych ważna jest decentralizacja energetyki, co ma się dokonać przez “odejście od monopolu państwowego i przeniesienie części działań na poziom samorządów lokalnych”. Zdecentralizowany system oparty (przynajmniej w części) na OZE miałby zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne i ograniczyć emisje CO2, zarówno przez użycie niskoemisyjnych źródeł, jak i redukcję strat na przesyle energii na duże odległości.
– Bezpartyjni chcą wspierać inwestycje w atom, zarówno “duży” jak i “mały”. “Duży” atom jest wprawdzie bardzo scentralizowany, co gryzie się nieco z poprzednim punktem, ale decentralizacja nie musi być przecież całkowita. Spora część tego punktu poświęcona jest “małemu” atomowi, tzn. reaktorom SMR.
– Komitet popiera wykorzystanie drewna jako biomasy na cele prywatne. Zaznacza, że ma się to odbywać w sposób “bezpieczny i zrównoważony dla środowiska”. Jednak w programie nie pojawiają się konkrety: co Bezpartyjni chcą zmienić w kwestii wykorzystania drewna na opał? Kak chcą zagwarantować, że zostanie ono pozyskane w sposób zrównoważony? Ponadto, jednym z problemów z biomasą drzewną jest fakt, że choć jest to źródło neutralne węglowo w długim okresie (ścięte drzewo odrasta), to CO2 wprowadzone do atmosfery w momencie spalenia drzewa powoduje ocieplenie w krótkim okresie. [1]
– Punkt programu poświęcono morskiej energetyki wiatrowej (tak jak przy innych źródłach, brak tu konkretów).
– Lądowa energetyka wiatrowa pojawia się w programie w dwóch miejscach: jako przykład źródła energii, z którego może korzystać zdecentralizowany system energetyczny, oraz przy okazji wiatraków morskich, których zalety są wymienione w kontraście do wad wiatraków lądowych (m.in “trudno uzyskać akceptację społeczną” i “trudno wytypować odpowiednią lokalizację”). Choć wydają się przychylni lądowym wiatrakom, tak naprawdę z programu nie wynika, jak Bezpartyjni odnoszą się do kwestii “ustawy antywiatrakowej”.
– Jeden z punktów programu poświęcono magazynowaniu energii, w szczególności “akumulatorom piaskowym”. Wydaje się, że może chodzić o “sand battery” stworzoną przez Polar Night Energy w Finlandii, jednak magazynuje ona energię w formie ciepła (a nie energii potencjalnej, jak piszą Bezpartyjni). Ponadto, z fińskiego prototypu energię odzyskuje się wciąż w postaci ciepła, nie elektryczności (jak piszą Bezpartyjni) – Polar Night Energy rozważa zamianę go na prąd, ale wtedy proces będzie miał niewielką wydajność [2,3]. Tym niemniej to dobrze, że Bezpartyjni zwracają uwagę na potrzebę magazynowania energii.
– W programie jest też mowa o wykorzystaniu wodoru (m.in. również jako magazynu energii). Wydaje nam się jednak, że Bezpartyjnym miesza się “szary” wodór (produkowany z paliw kopalnych), ewentualnie “niebieski” (produkowany z paliw kopalnych z wychwytem CO2) z wodorem “zielonym” i “różowym” (czyli powstałym z elektrolizy wody z użyciem energii odpowiednio z OZE i atomu). Na początku rozdziału Bezpartyjni mówią o produkcji wodoru z węgla, natomiast później jako zalety wodoru wymieniają niską lub wręcz zerową emisję CO2, by pod koniec wspomnieć o spadających cenach produkcji zielonego wodoru. Tymczasem wodór produkowany z paliw kopalnych oczywiście nie jest zeroemisyjny, ba, może być nawet bardziej emisyjny niż bezpośrednie wykorzystanie paliw kopalnych [4]. – Program w żaden sposób nie odnosi się do ani do termomodernizacji, ani do redukcji emisji CO2 w ciepłownictwie systemowym (poza ewentualnie wspomnianymi piaskowymi magazynami energii).
– Bezpartyjni mają bardzo rozbudowany program jeśli chodzi o transport publiczny. Postulują m.in. darmowy regionalny transport publiczny, który miałby być finansowany m.in. z Funduszu Drogowego (dotychczas przeznaczonego na rozwój i utrzymanie dróg ekspresowych, autostrad i innych dróg krajowych).
– Ponadto proponują m.in. uszczelnienie systemu dotacji z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych, wyeliminowanie praktyk nieuczciwej konkurencji w transporcie autobusowym oraz wprowadzenie zintegrowanego krajowego systemu rozkładów jazdy i jednolitego systemu ulg dla transportu publicznego.
– VAT na bilety transportu publicznego ma wynosić 0%
– W kwestii kolei, Bezpartyjni postulują by zabezpieczyć środki na rewitalizację i funkcjonowanie lokalnych linii kolejowych (zwracają uwagę, że dotychczas modernizacja skupia się na głównych magistralach, tymczasem istnieją tysiące kilometrów nieczynnych lokalnych linii kolejowych, które można by przywrócić do funkcjonowania). Ponadto, są za przekierowaniem ciężkiego transportu z dróg na kolej (“tiry na tory”) na wzór szwajcarski.
– Część środków z systemu ETS ma zostać przeznaczone na transport publiczny. – Warto również zwrócić uwagę na powiązanie tematyki transportu publicznego z innymi obszarami. Na przykład, pisząc o drogach wspominają o tworzeniu przyjaznych dla pasażera węzłów przesiadkowych. Z kolei plany zagospodarowania przestrzennego mają być zintegrowane z planami rozwoju transportu, co ma ułatwić doprowadzanie komunikacji publicznej do nowych osiedli (Bezpartyjni zauważają tu problem, na który zwrócił kiedyś uwagę Marcin Popkiewicz [3] – brak planowania przestrzennego utrudnia lub uniemożliwia tworzenie wydajnego transportu publicznego na przedmieściach).
– W kwestii adaptacji do suszy, Bezpartyjni proponują zwiększenie retencji w małych i dużych zbiornikach na terenach rolniczych, a także wykorzystanie zbiorników pokopalnianych do prowadzenia gospodarki retencyjnej i przeciwpowodziowej. Temat suszy i zapobiegania jej skutkom miałby wejść do systemu edukacji, a także ulepszenie Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej.
– Rozbudowa systemu małej retencji ma się odbywać “w duchu Krajowego Programu Renaturyzacji Wód Powierzchniowych, który wprowadza m.in. ochronę bagien czy mokradeł.”
– Do edukacji ma zostać wprowadzona wiedza o ekologii i o regionie.
– Jeśli chodzi o rolnictwo, za proklimatyczny postulat można uznać umożliwienie rolnikom handlowania swoimi towarami na MOPach (Miejscach Obsługi Podróżnych przy autostradach), co zwiększyłoby dostęp do lokalnych produktów. Z drugiej strony, trudno oczekiwać, by ludzie robili swoje regularne zakupy przy autostradach (poza osobami, których praca wymaga regularnego jeżdżenia autostradami), więc wpływ tego rozwiązania na ślad węglowy żywności będzie ograniczony. W programie nie ma innych propozycji na redukcję śladu węglowego rolnictwa.
Stanowisko Ekowyborcy: Mają najbardziej ambitne cele redukcji emisji, ale w pewnych obszarach brakuje propozycji w “100 konkretach”
Bardzo krótko:
Ograniczenie emisji o 75% do 2030 (bez konkretnego planu jak to osiągnąć), wsparcie dla OZE (m.in odblokowanie rozwoju wiatraków na lądzie, korzystne zasady rozliczania prosumentów) i atomu, termomodernizacja, odtwarzanie torfowisk, 0% VAT na transport publiczny (poza Zielonymi brak innych propozycji transportowych)
Trochę dłużej (odróżniamy postulaty KO od poszczególnych partii, zaznaczamy też, że własny program PO zniknął z ich strony w czasie przygotowania tego zestawienia, więc własne postulaty PO mogą nie być aktualne):
– W “100 konkretach na 100 dni rządu” Koalicja deklaruje, że chce opracować plan redukcji emisji o 75% do 2030 (KO). To bardzo ambitna deklaracja (mamy tylko 7 lat do 2030). Niestety w programie nie ma konkretów na temat tego, co ów plan miałby zawierać.
– Poszczególne partie deklarują też własne cele. Według PO do 2030 połowa energii z węgla ma być zastąpiona przez OZE. Według Zielonych, w tym samym roku 75% całkowitej energii ma pochodzić z OZE.
– Aby przyspieszyć rozwój OZE, KO chce odblokować rozwój wiatraków na lądzie (tzn. zmniejszyć minimalną odległość wiatraka od domów do 500m). Ponadto, lokalne społeczności mają otrzymywać 5% przychodów ze sprzedaży energii z OZE. – Postulatem pro-OZE jest też przywrócenie korzystnego systemu rozliczania prosumentów. Zapewne chodzi o system “net metering”, który na skutek ustawy przyjętej w grudniu 2021 został zamieniony na mniej korzystny dla prosumenta “net billing”. Problem w tym, że odwrócenie zmian jest prawnie niemożliwe, bo net billing jest wymagany przez UE [1][2].
– W planach jest stworzenie 700 lokalnych wspólnot energetycznych. Jednak, jak zauważa Piotr Maciążek, odpowiednia ustawa została już wprowadzona przez obecny parlament [3].
– Wspólny program Koalicji zakłada dalszy rozwój energetyki jądrowej, choć nie podaje konkretów: “Przyspieszymy rozwój niskoemisyjnych źródeł energii (OZE i energetyki jądrowej). Opracujemy założenia dla spójnego programu rozwoju energetyki jądrowej oraz precyzyjnie określimy sposób jego finansowania.” (KO). Nie jest to do końca spójne z programami poszczególnych partii Koalicji: PO i Nowoczesna są za atomem, ale Zieloni przeciw (chcą 100% OZE w 2050).
– KO chce wspierać biogazownie, choć, jak w przypadku PSL, nie jest jasne, czym ich propozycje miałyby się różnić od tych PiSu. Zieloni podają dodatkowo cel: 2000 gminnych biogazowni w ciągu 10 lat.
– “100 konkretów” nie mówi nic o ciepłownictwie, jednak PO proponuje modernizację 150 z 500 sieci ciepłowniczych do “najwyższego standardu” (aczkolwiek nie do końca wiadomo, co to znaczy). Dalej, PO pisze że “systemy ciepłownicze oparte na OZE będą zawierać pompy ciepła i duże magazyny ciepła.”
– Podobnie, “100 konkretów” nie wspomina o termomodernizacji. PO mówi o pełnej termomodernizacji 2 mln domów, a Zieloni o pokryciu kosztów termomodernizacji do 100% lub 120 000 (Zieloni), dodając że chcą zlikwidować ubóstwo energetyczne w ciągu 5 lat.
– Jeśli chodzi o finansowanie transformacji, partie Koalicji proponują: wykorzystanie odbokowanych środków z KPO oraz środków z RePowerEU i ETS (Zieloni), przeznaczenie 100% środków z ETS na transformację (Nowoczesna) czy przeznaczenie 82 mld euro ze środków europejskich na transformację energetyczną Śląska (PO).
– KO postuluje program odtwarzania torfowisk i mokradeł “który będzie w pełni uwzględniał interesy polskich rolników” (co być może jest przytykiem do Konfederacji, która twierdzi że zarządzone przez UE odtwarzanie torfowisk zaszkodzi rolnikom).
– Jedyną transportową propozycją w “100 konkretach” jest 0% VAT na transport publiczny (KO). Zieloni dodają jeszcze budowę 1000 kilometrów dróg rowerowych rocznie finansowana przez rząd (to około 2 mld złotych). Partia ta chce, by transport publiczny i rowery stanowiły 70% transportu osobowego do 2030. Postuluje również, by kolej średnich prędkości docierająca do wszystkich miast wojewódzkich.
– Z działań adaptacyjnych, oprócz tych wspomnianych w “leśnym” zestawieniu, KO propnuje budowę “lokalnych systemów zatrzymujących wodę w glebie” na wsi. Nowoczesna dodaje wstrzymanie regulacji rzek.
– Według “100 konkretów”, projekt CPK ma zostać “zweryfikowany”, “bandyckie wywłaszczenia” zatrzymane, a krzywdy wobec osób już wywłaszczonych zostaną naprawione.
– Biorąc pod uwagę wpływ mięsnej diety na klimat, obecność w “100 konkretach” punktu
“Odbudujemy polską tradycję hodowli świń” może być alarmująca. Jednocześnie Zieloni na stronie “Wybory dla zwierząt 2023” poparli m.in. następujące postulaty: “Stopniowa transformacja przemysłu hodowli zwierząt na produkcję roślinną opartą na dotacjach i wsparciu przedsiębiorców rolnych” oraz “Wprowadzenie tzw. diety planetarnejdo żywienia zbiorowego, aby osiągnąć cele zdrowotne, środowiskowe i zrównoważonego rozwoju” [4]. Nowoczesna ani PO nie zajęły stanowiska wobec tych postulatów. – Nowoczesna chce wspierać rolnictwo ekologiczne i regeneratywne, a także “zwiększyć udział upraw bezorkowych, które chronią gleby przed suszą klimatyczną, zwiększają bioróżnorodność i pozwalają magazynować CO2.” Z kolei Zieloni na stronie “Wybory dla zwierząt 2023” poparli też postulaty: “Wizja polskiego rolnictwa z dominacją małych i średnich gospodarstw, gdzie stosuje się metody hodowli promujące zdrowie i naturalne zachowania zwierząt (gospodarstwa regeneracyjne i ekologiczne)” i “Przekierowanie środków na wsparcie zrównoważonej żywności oraz działania przeciwdziałające negatywnym zmianom klimatycznym i ochronę bioróżnorodności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej” (N. i PO znów nie zajęły stanowiska) [4].
– Numer 20. na liście “100 konkretów” to postulat, by co najmniej połowa “strategicznych produktów żywnościowych” pochodziła z Polski, a wszystkie świeże produkty były oznaczone flagą kraju pochodzenia.
Stanowisko Ekowyborcy: Zdecydowanie odradzamy, ich program jest wybitnie szkodliwy dla klimatu.
Bardzo w skrócie:
Sprzeciw wobec polityki klimatycznej UE (ETS, Fit For 55, CBAM, Rozporządzenie o Odtwarzaniu Przyrody…), zmniejszenie/zniesienie podatków od paliw kopalnych, energetyka oparta na węglu, zniesienie dopłat do OZE, delegalizacja stref czystego transportu, obniżenie wymagań oszczędności energetycznej w budynkach. Denialiści klimatyczni na listach wyborczych.
Trochę dłużej: – Na listach Konfederacji są negacjoniści klimatyczni, na przykład Janusz Korwin-Mikke czy Jacek Wilk. Ten negacjonizm osiąga czasem nowe poziomy absurdu: według „czwórki” z okręgu warszawskiego za omdlenia na koncercie Bedoesa odpowiada nie upał, a 5G i szczepionki [1], a “szóstka” z Torunia uważa, że pożary w Australii były spowodowane przez aborcję [2]. “Szóstka” z okręgu warszawskiego pochwala przemoc wobec “klimatystów”, pisząc, być może żartobliwie, że chce do nich strzelać [3]. Z kolei Sławomir Mentzen, choć teoretycznie uznaje antropogeniczność globalnego ocieplenia [4], na oficjalnym Facebooku Konfederacji chwali się ilością CO2 wyemitowaną podczas swojej kampanii [5]. – Konfederacja sprzeciwia się polityce klimatycznej i ekologicznej UE, od ETS przez CBAM (czyli “cło węglowe”), zakaz rejestracji nowych samochodów spalinowych, aż do odtwarzania torfowisk w ramach Rozporządzenia o Odtwarzaniu Przyrody. Według Konfederacji ustawodawstwo UE w tych tematach jest nielegalne, bo wykracza poza kompetencje UE i jest sprzeczne z unijnym celem dążenia do dobrobytu (choć ich argumentacja jest niezbyt przekonująca). Ponadto, oskarżają rząd o to, że nie zawetował pakietu Fit For 55 – problem polega na tym, że nie było takiej możliwości prawnej [6]. Podobnie, ich zdaniem system ETS powinien zostać zawieszony, jednak, jak zwrócił uwagę Jakub Wiech, nie jest to prawnie możliwe, chyba że chcielibyśmy wyjść z Unii [7]. – Według Konfederacji polska energetyka powinna być oparta głównie na węglu. Odnawialne źródła energii powinny zostać pozbawione państwowych dopłat. Jednocześnie program proponuje „uwolnienie produkcji energii na własne potrzeby, bez zbędnego rozliczania, kosztów przesyłu i dodatkowych opłat.”, jednak trudno oczekiwać że zrównoważy to negatywne skutki braku państwowego wsparcia dla OZE. – Konfederaci nie są przeciwni energetyce atomowej, ale brak w ich programie konkretów. – Program postuluje wsparcie rozwoju geotermii, która „może łatwo produkować prąd z praktycznie nieograniczonych zasobów ciepła z wnętrza Ziemi.” To stwierdzenie jest fałszywe: o ile geotermia w Polsce może być przydatna w ciepłownictwie, to do tej pory nie odkryto wód termalnych które można zastosować bezpośrednio do produkcji prądu (aczkolwiek poszukiwania trwają) [8]. – W programie znalazły się też postulaty redukcji podatków dla paliw, których spalanie produkuje CO2. Zlikwidowane miałyby zostać VAT i CIT dla kopalń węgla oraz akcyza na węgiel. Zmniejszone miałyby zostać podatki na benzynę i olej napędowy. VAT na drewno opałowe miałby zostać zlikwidowany. – Konfederacja postuluje likwidację stref czystego transportu w miastach. – Konfederaci sprzeciwiają się wobec norm oszczędności energetycznej w budownictwie. Mowa nie tylko o planowanych zmianach, ale też o prawie już obowiązującym – chcą przywrócenia stanu z roku 2014. Ich zdaniem miałoby to obniżyć ceny mieszkań. Oczywistym pytaniem jest: jak wobec tego wzrosną koszty życia w tych mieszkaniach na skutek większego zużycia energii? W programie nie znajdziemy na nie odpowiedzi. – Program w ogóle nie porusza kwestii transportu publicznego. – Co zupełnie nie dziwi, Konfederacja zdaje się nie dostrzegać wpływu rolnictwa i hodowli zwierząt na klimat. W programie pojawia się nawet kuriozalne zdanie “To nie rolnictwo jest głównym emitentem gazów cieplarnianych, a stało się celem ataków ekologicznych aktywistów.” Według Our World in Data, polskie rolnictwo jest czwartym emitującym najwięcej sektorem (po energetyce i ciepłownictwie liczonych razem, transporcie i budynkach [9]). Ograniczanie się do jednego sektora o największym wpływie nie ma sensu. W programie jest całkiem sporo straszenia unijną polityką klimatyczną w kwestii rolnictwa, a jedynym postulatem, który mógłby mieć pozytywny skutek dla klimatu (być może niezamierzony) jest “całkowite uwolnienie rolniczego handlu detalicznego”, które być może doprowadziłoby do zwiększonej dostępności lokalnej żywności.
Stanowisko Ekowyborcy: Dość szczegółowy proklimatyczny program. Dotyczący różnych obszarów: energetyki, transportu, rolnictwa
Bardzo krótko: Ponad 50% energii z OZE w 2035 r., wsparcie dla OZE (m.in. odblokowanie wiatraków na lądzie, spółdzielnie energetyczne, modernizacja sieci) i atomu, termomodernizacja, pociąg do każdego powiatu i autobus do każdej gminy, 59 zł/msc za lokalny transport publiczny, renaturalizacja, odtwarzanie ekosystemów.
Trochę dłużej: – Lewica chce, by w 2035 roku większość energii pochodziła z OZE, a „w kolejnych latach” mamy osiągnąć zeroemisyjny miks energetyczny (z udziałem atomu, ale nie ma konkretnych liczb mówiących, czy chodzi o kontynuację dzisiejszych planów, czy ich intensyfikację lub redukcję). We własnym programie Razem deklaruje cel obniżenia emisji CO2 o połowę do 2030 i neutralność węglową w 2050. Z kolei w programie Nowej Lewicy (z 2021) „ambitnym celem transformacji” jest neutralność w 2040. – Szereg postulatów dotyczy odnawialnych źródeł energii: odblokowanie wiatraków na lądzie, publiczne inwestycje w elektrownie słoneczne i wiatrowe (na lądzie i morzu), rozwój magazynów energii, rozwój biogazowni,ułatwienie tworzenia klastrów i spółdzielni energetycznych, oraz włączenie obywateli w proces inwestycyjny i decyzyjny przy dużych inwestycjach w OZE. – Program przewiduje również gruntowną modernizację sieci energetycznej (także by dostosować je do większej ilości OZE) – Ugrupowanie Czarzastego i Zandberga obiecuje program termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła, który ma docelowo objąć 1.5 mln budynków. Termomodernizacji mają zostać poddane także budynki użyteczności publicznej. W każdej gminie ma być dostępny doradca energetyczny. Sieci ciepłownicze powinny zostać zmodernizowane “w stronę zeroemisyjną” i rozbudowane. Piotr Maciążek docenia Lewicę za podkreślenie kwestii ciepłownictwa i efektywności energetycznej, ale zwraca również uwagę na brak konkretów w tych sprawach [1] – Lewica chce zacieśnienia energetycznej współpracy w ramach Unii Europejskiej (w tym w pozyskiwaniu surowców i sprawiedliwej transformacji energetycznej). 100% środków z ETS ma zostać przeznaczone na transformację energetyczną i redukcje śladu środowiskowego. Lewica zapowiada również dążenie do zastąpienia ETS systemem „bardziej przewidywalnym i mniej podatnym na spekulacje”. Piotr Maciążek zwraca uwagę, że ten ostatni postulat jest dość ogólny i nie wiadomo, na ile możliwy do zrealizowania [1]. – Program poświęca nieco uwagi sprawiedliwej transformacji. Regiony najbardziej zależne od paliw kopalnych mają otrzymać wsparcie, a ich społeczności zostaną włączone w procesy decyzyjne. Pracownicy sektora paliw kopalnych dostaną możliwość przekwalifikowania się z gwarancją zatrudnienia na co najmniej tak samo płatnym stanowisku w „zielonym” przemyśle. – Lewica proponuje abonament na lokalny transport publiczny (miejski, gminny i kolej regionalną) za 59 zł/mies. Do każdego powiatu ma docierać pociąg, a do każdej gminy autobus, z odpowiednią liczbą połączeń by spełnić potrzeby mieszkańców. Ponadto, ugrupowanie postuluje rozwój polskiego przemysłu związanego z transportem zbiorowym. – Lewica sprzeciwia siębudowie CPK, ale chce kontynuować powiązanych inwestycji w kolej (biorąc pod uwagę głos społeczny przy wytyczaniu tras). Chce także rozbudowywać sieć kolei dalekobieżnych i zwiększyć ofertę na trasach międzynarodowych. – Program zawiera też punkt o elektryfikacji transportu: inwestycjach w elektryczne pociągi, tramwaje, autobusy i trolejbusy, a także zwiększeniu liczby stacji ładowania dla samochodów elektrycznych. – Jeśli chodzi o adaptację do zmian klimatu, program przewiduje naturalną retencję zamiast betonowania koryt rzek. Planowane jest opracowanie i wdrożenie Krajowej Strategii Renaturyzacji (tj. odtwarzanie ekosystemów, m.in. tych wspomagających retencje i ochronę przeciwpowodziową jak mokradła i naturalne tereny zalewowe). – Lewica planuje wsparcie dla “rolnictwa ekologicznego i innych form przeciwdziałania erozji gleby oraz ochrony bioróżnorodności i zapylaczy”. Razem pisze: “Stopniowo zmniejszymy zależność rolnictwa od pestycydów i nawozów sztucznych, pilnie eliminując związki najbardziej szkodliwe dla człowieka i środowiska i powstrzymując trend wymierania owadów.” Z kolei w programie Nowej Lewicy, oprócz szeregu punktów dotyczących wsparcia rolnictwa ekologicznego, znajdziemy również promowanie zmniejszonej konsumpcji mięsa, m. in. przez dostępność wegańskich posiłków w szkołach i urzędach publicznych oraz dopłaty dla producentów roślinnych zamienników mięsa.
Stanowisko Ekowyborcy: Stanowisko PiS-u ewoluowało w kierunku bardziej proklimatycznego, ale ich program jest niewystarczający i są też istotne powody do niepokoju.
Bardzo krótko:
Wsparcie dla OZE (podwojenie mocy do 2030), ale brak wzmianki o odblokowaniu wiatraków na lądzie. Atom według obecnych planów. Koniec wydobycia węgla w 2049 (spalania – nie wiadomo). Inwestycje w transport publiczny, ale też budowa CPK. Betonowanie rzek. Wiarygodność obietnic obniżona przez działania w ciągu ostatnich 8 lat i przez start razem z Suwerenną Polską. Rabunkowa gospodarka leśna.
Dłużej: – Wydaje się, że PiS uznaje antropogeniczność globalnego ocieplenia, bo w programie jest mowa o redukcji emisji CO2 i, transformacji energetycznej. Tym niemniej, w tym samym programie pojawia się zdanie “Ochronimy polską energetykę przed wpływami ideologii klimatycznej.” Czy “ideologią klimatyczną” jest ich zdaniem polityka klimatyczna UE? Porozumienie paryskie? Rekomendacje raportów IPCC? Trudno powiedzieć, gdzie wg. PiS kończy się nauka a zaczyna ideologia. – Trzeba przyznać, że to najbardziej rozbudowany program ze wszystkich komitetów: nie dość, że 300 stron, to jeszcze sporo konkretnych liczb. – Jednak ponad połowa programu to nie obietnice i plany, a chwalenie się osiągnięciami. Czasami zresztą przypadkowymi lub cudzymi. Na przykład, pada zdanie, że emisje w 2021 były o 15% mniejsze niż w 1990. Sęk w tym, że praktycznie cały ten spadek nastąpił w latach 90., kiedy PiS jeszcze nie istniało. A w ciągu ostatnich ośmiu lat rządów PiS pozostawały z grubsza stałe, wahając się to w górę, to w dół (a spadek o 8 mld ton w 2022, którym PiS się również chwali, jest nieodróżnialny od tych wahań) [1]. Tego jednak z programów się nie dowiemy. – Ponadto, wiele obietnic to kontynuacja obecnych programów (co ma sens w przypadku rządzącej partii). – PiS obiecuje podwojenie zainstalowanej mocy OZE do 2030. Aby porównać to z obietnicami innych partii, przyjmijmy w grubym przybliżeniu, że skoro 2022 OZE wyprodukowały ponad 21% prądu w Polsce [2], to na 2030 PiS planuje ok. 40% prądu z OZE. – Pomóc w tym mają inwestycje w wiatraki na morzu (co najmniej 11 GW do 2040), magazyny energii i modernizację sieci. PiS chce również wspierać tworzenie biogazowni. – Liczba prosumentów ma zostać podwojona. Zostaną wprowadzone ułatwienia prawne dla spółdzielni energetycznych na wsi, a w ramach programu “Przyjazne Osiedle” rząd będzie inwestował w fotowoltaikę na blokach. – Problem w tym, że jednocześnie PiS strzela sobie w stopę w kwestii wiatraków na lądzie. Nie znajdziemy w programie nic o nowelizacji “ustawy antywiatrakowej”. Nie jest to dziwne, bo niedawno została znowelizowana. Według projektu rządu, minimalna odległość wiatraka od domów miała wynosić 500m (co odblokowałoby rozwój wiatraków), jednak swoją własną poprawką PiSowcy zwiększyli tę odległość do 700m, która nadal w znacznym stopniu blokuje wiatraki [3]. – W kwestii atomu, PiS planuje kontynuację obecnych planów. To znaczy, pierwsza elektrownia ma powstać w Choczewie do 2033, druga w Koninie we współpracy z ZE PAK, a do 2043 roku. Według Jakuba Wiecha, 2033 jaki termin oddania do użytku pierwszego bloku należy włożyć między bajki [4]. Ponadto, choć należy przyznać, że rząd PiS jako pierwszy po 1989 podjął tak poważne kroki w kierunku budowy polskiej elektrowni atomowej, to trudno nie zwrócić jednocześnie uwagi na opieszałość rządzących – jak pisze Wiech, “Przez ostatnie osiem lat zapadła de facto jedna konkretna decyzja na tym polu.” [4] – Poza dużymi elektrowniami, planowane są inwestycje w reaktory SMR w latach 20.-30. – Plan PiS na odejście od węgla jest zgodny z “umową społeczną” jaka została podpisana pomiędzy rządem a górnikami w 2021, zakładającą zakończenie wydobycia w 2049 (program nie zawiera daty zakończenia spalania węgla). Niestety koalicjant PiS, Zjednoczona Prawica, niekoniecznie podziela to zdanie – Zbigniew Ziobro (“jedynka” z Rzeszowa) w styczniu twierdził, że umowa “straciła aktualność”[5] – Umowa zawiera też dopłaty dla kopalń do zmniejszania wydobycia oraz Fundusz Transformacji Śląska (a druga umowa, ta która zakłada utworzenie NABE, mówi też o osłonach socjalnych dla górników węgla brunatnego i pracowników energetyki). Dodajmy jednak, że w sprawie FTŚ PiS również wykazało się pewną dozą opieszałości, bo projekt ustawy pojawił się dopiero po roku [6]. Sama umowa miała zresztą być zatwierdzona przez Brukselę, co to do tej pory nie nastąpiło [7], a jej kształt był krytykowany przez Koalicję Klimatyczną [8] – PiS chce, żeby została wybudowana fabryka polskich pomp ciepła. Mamy nadzieję, że ta obietnica nie skończy się tak jak obietnica wybudowania fabryki polskich samochodów elektrycznych [9]. – Partia Kaczyńskiego planuje również rozwój kolei. Jednym z jego elementem jest kontynuacja programu Kolej Plus, którego realizacja przebiega niestety powoli [10]. Ponadto, planowana jest budowa linii kolei dużych prędkości, w tym międzynarodowych (“KDP V4”, “Rail Baltica”, “Rail Carpatia”) oraz modernizacja taboru (zakup prawie 500 elektrycznych i hybrydowych zespołów trakcyjnych i lokomotyw oraz prawie 2,5 tys. wagonów). Osoby po 70. roku życia będą mogły cieszyć się darmowymi przejazdami, a pozostali wspólnym biletem na wszystkie pociągi w Polsce “w atrakcyjnej cenie” (nie podano jakiej dokładnie). Docelowo, w 2027 kolej ma przewieźć 400 mln pasażerów (dla porównania, w 2022 przewiozła 342 mln [11]). – W programie znalazły się też propozycje dotyczące komunikacji autobusowej. PKP ma otrzymać wsparcie, by tworzyło połączenia autobusowe tam, gdzie nie dociera koniec. Samorządy chcące uruchomić lokalne połączenia autobusowe otrzymają więcej pieniędzy oraz możliwość zawierania umów wieloletnich. – Jednocześnie planowane są jednak inwestycje w transport lotniczy, w tym CPK (co chyba nie powinno nikogo dziwić). – PiS obiecuje “pełną transformację polskiego ciepłownictwa” (w tym większe wykorzystanie OZE), a także programy wsparcia termomodernizacji, budownictwa pasywnego i wymiany źródeł ciepła. Tutaj warto wspomnieć o kontrowersji, jakie wywołała liczba 500 tys. pieców węglowych, jakie mają być zlikwidowane do 2031. Porównując to z wcześniejszymi planami zakładającymi wymianę 3 mln pieców, mogłoby to świadczyć o spowolnieniu programu “Czyste powietrze” (a więc i termomodernizacji), jednak rzecznik Ministerstwa Klimatu tłumaczy, że te 500 tys. to domy wielorodzinne, a cele programu “Czyste Powietrze” pozostają stałe [12]. Warto też nadmienić, że przez dłuższy czas efekty programu były mizerne [13], jednak w 2023 realizacja “Czystego powietrza” przyspieszyła [14]. Tym niemniej, opieszałość w kwestii termomodernizacji zarzuca PiSowi Extinction Rebellion Warszawa [15]. – Jeśli chodzi o adaptację do zmian klimatu, PiS proponuje m. in, budowę zbiorników retencyjnych i zapór (planowane są 304 średnie i małe zbiorniki retencyjne). – Brak wzmianek o renaturyzacji rzek, za to mowa o dodatkowych stopniach wodnych na Odrze w Lubiążu i Ścinawie (co jest konsekwencją ustawy o “rewitalizacji” Odry) oraz o 1600 ostróg mających przystosować Wisłę do żeglugi. – Na łagodzenie suszy PiS chce przeznaczyć 830 mln zł, a właściciele domów jednorodzinnych mają dostać dotacje do 6 tys. zł na budowę instalacji do zbierania deszczówki. – Partia Kaczyńskiego ma też pewne postulaty dotyczące edukacji ekologicznej i klimatycznej. Chce zakładać w szkołach pracownie przyrodnicze i dotyczące OZE (co najmniej 760 nowych pracowni każdego roku, 6 tys pracowni do 2031). To współgra z obietnicami Czarnka o wprowadzeniu edukacji klimatycznej do szkół [16].Ministerstwo Czarnka dopuściła jednak niedawno do użytku podręcznik Roszkowskiego do HiT, w którym znajdują się pseudonaukowe, negacjonistyczne treści dotyczące klimatu [17]. Czy zaczynając lekcję w pracowni dotyczącej OZE po zakończeniu lekcji HiTu uczniowie nie dostaną czasem dysonansu poznawczego? – Jednym z pomysłów PiS jest też program „Lokalna półka”: obowiązek, żeby 2/3 produktów w sklepach pochodziło od lokalnych dostawców. Choć motywacja niekoniecznie jest związana z klimatem, to program może się przyczynić do skrócenia łańcucha dostaw, a tym samym zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych z transportu żywności. Warto jednak dodać, że podobne plany PiS miał już w 2019, po czym się z nich wycofał [18] – PiS chce zbudować konkurencyjny sektor rolniczy “z uwzględnieniem wymagań klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt”, nie wiadomo jednak, co dokładnie miałoby to oznaczać, zwłaszcza że w innych miejscach piszą o zwiększeniu produkcji mięsa. Aczkolwiek niekoniecznie musi to oznaczać, że Polacy będą jedli więcej mięsa (być może mają tylko jeść polskie zamiast zagranicznego, albo mięso ma iść na eksport), szczególnie że w programie jest też “zwiększenie świadomego spożycia produktów owocowych i warzywnych dzięki informacjom dotyczącym ich właściwości prozdrowotnych i żywieniowych”.
Stanowisko Ekowyborcy: Mają proklimatyczne postulaty, ale wspólny program jest bardzo ogólnikowy.
Bardzo krótko: Wspólny program bardzo ogólnikowy, ale jest w nim m.in. wsparcie OZE. Niejasne poglądy m. in. na temat betonowania rzek. PSL: 50% OZE do 2050, PL2050: neutralność w 2050, odejście od węgla w 2040.
Trochę dłużej: omówmy najpierw wspólne deklaracje, a potem pozostałe postulaty każdej z partii z osobna.
Wspólne deklaracje: – Wspólny program jest krótki i ogólnikowy. – Trzecia Droga deklaruje poparcie dla odnawialnych źródeł energii. Na OZE mają zostać przeznaczone środki z odblokowanego Krajowego Planu Odbudowy. Gminy i powiaty mają dostać wsparcie w inwestycjach w odnawialną energię. – Program deklaruje:„Jeśli inwestor postawi w Waszej gminie farmę wiatrową lub fotowoltaiczną, to wy zapłacicie niższe rachunki za prąd ze względu na to, że macie go za sąsiada. ” – Trzecia Droga postuluje rozbicie państwowego monopolu na sieci energetyczne, możliwość kupna prądu bezpośrednio od prywatnych właścicieli farm fotowoltaicznych. – We wspólnym programie nie ma ani słowa o atomie. Poza programem, podczas konwencji Trzeciej Drogi Kosiniak-Kamysz poparł kontynuację obecnego projektu budowy dużych reaktorów jądrowych [1]. Politycy Trzeciej Drogi dopuszczają też małe reaktory modułowe, ale nie sprecyzowali ile ma ich być i kiedy [2]. – Jedynym konkretem dotyczącym transportu są rządowe dopłaty do wymiany taboru na bezemisyjny dla firm transportowych. Na Facebooku PL2050 pojawił się także post o postulacie, by do każdego powiatu docierały połączenia kolejowe, a do każdej gminy – autobusowe [3]. Trudno dokładnie ocenić, czy jest to postulat PL2050, czy całej Trzeciej Drogi. Z posta wynikałoby raczej to drugie, jednak nie znalazł się we wspólnym programie, za to jest zbieżny z programem PL2050. – Na wiecu Trzeciej Drogi w Rybniku Szymon Hołownia przekonywał, że “jesteśmy wciąż w stanie, wywalczyć 2050 rok jako rok neutralności klimatycznej, gdzie polski miks energetyczny będzie złożony głównie z OZE i może będzie potrzeba dopalenia się naturalnym gazem” [4]. Nie jest jasne, czy należy to traktować jako postulat Trzeciej Drogi. Takich deklaracji nie ma we wspólnym programie za to neutralność do 2050 znalazła się w programie PL2050 – Kolejną niejasną kwestią jest betonowanie rzek. Na Facebooku Szymon Hołownia deklarował, że jest temu przeciwny, podpisując to hashtagiem #TrzeciaDrogaWspólnaDroga [5]. Jednak taki zapis nie znalazł się we wspólnym programie, a we własnym programie PSL pisze o budowaniu elektrowni wodnych i zbiorników retencyjnych. – Zapis o cofnięciu ustawy antywiatrakowej wprawdzie nie pojawia się we wspólnym programie, ale jest w programie PSL, a Hołownia również popiera takie rozwiązanie [2] – Poza programem obie partie deklarują sprzeciw wobec budowy CPK [6][7].
PSL: – Partia chce osiągnąć 50% OZE w miksie energetycznym do 2030 roku – Ugrupowanie chce wprowadzić szereg rozwiązań wspierających rozwój OZE: stałe taryfy za produkcję energii z OZE oraz opust do 50 kW (również dla firm i przedsiębiorców), VAT 8% na rozwiązania oparte na OZE, uproszczenie rozliczeń międzysąsiedzkich w przypadku odsprzedaży energii elektrycznej przez prosumenta, regulacje ułatwiające rolnikom zrzeszanie się w celu produkcji energii, zwolnienia podatkowe. – Jednocześnie chce rozwijać sieci przesyłowe pod kątem obsługi OZE i “zlikwidować energetyczne białe plamy na mapie Polski”. – PSL postuluje rozwój biogazowni. Tutaj mogą być nie do końca wiarygodni, bo w 2010 przygotowali program “Biogazownia w każdej gminie”, który przyniósł raczej mizerne efekty [8][9]. Ponadto, niedawno została przyjęta ustawa o biogazowniach, a wsparcie dla nich zapewnia program “Energia dla wsi” [10]. Nie wiadomo, jak propozycje PSL mają się do tych planów PiSu. – Partia Kosiniaka-Kamysza chce wdrożyć technologię produkcji wodoru z gazu koksownicznego. Taki wodór nie jest “zielony”, bo pochodzi z paliw kopalnych, ale gaz koksowniczy jest produktem ubocznym przy produkcji koksu, a koksu będziemy potrzebować dopóki nie zdekarbonizujemy hutnictwa (co jest trudne). – Program zakłada budowa zbiorników retencyjnych i elektrowni wodnych w celu ochrony przed suszą. – PSL chce, by Polska z innymi krajami UE w celu ochrony europejskiego rynku stali przed przeniesieniem produkcji do krajów gdzie nie ma opłat za emisje. Ten punkt brzmi, jakby był pisany przed wprowadzeniem CBAM, chyba że partia uznaje, że CBAM nie wystarczy. – W programie PSL możemy znaleźć takie postulaty jak 0% VAT na tradycyjną żywność, sieć “zielonych targów” dzięki czemu lokalna żywność byłaby bardziej dostępna, oraz wyraźne oznaczanie kraju pochodzenia produktu.
PL2050 – Partia Hołowni chce uprościć i zmienić prawo o OZE, by “każdy – gminy, spółdzielnie mieszkaniowe, mieszkańcy bloków, właściciele domów – mógł sam produkować tanią zieloną energię i na niej zarabiać.” Deklaruje też: “Zniesiemy haracz, jaki dziś państwo pobiera od prosumentów od nadwyżek wyprodukowanej zielonej energii”. Nie jest jasne, jakie konkretnie rozwiązania to oznacza (poza tymi wymienionymi wcześniej). – PL2050 deklaruje cel neutralności klimatycznej do 2050 i odejścia od węgla do 2040. – Na transformację energetyczną ma zostać przeznaczone 100% środków z ETS. – PL2050 chce również renaturalizować rzeki i chronić mokradła. Nadzór nad rzekami ma zostać przeniesiony z Ministerstwa Infrastruktury do Ministerstwa Środowiska – Pomysłem partii Hołowni jest też jeden bilet na komunikację publiczną w całej Polsce za 150 zł miesięcznie (nie jest jasne czy dla wszystkich, czy tylko dla młodzieży, bo w programie ten postulat pojawia się w kategorii “program dla młodych”, ale na Facebooku [11] nie ma mowy o młodzieży). Warto dodać, że partia zgłosiła projekt ustawy o 51% ulgi na bilety dla dzieci i młodzieży [12]. – Kolejnym postulatem jest doprowadzenie kolei do wszystkich miejscowości powyżej 10 tys. mieszkańców i PKSu do każdej gminy. – PL2050 chce stworzyć “system zachęt do obniżania emisji w rolnictwie” oraz korzystne warunki dla rozwoju rolnictwa ekologicznego, by “Polska stała się liderem w Europie w produkcji i przetwórstwie żywności ekologicznej.” – W 2021 PL2050 obiecywało 100 mld zł z funduszy unijnych na wymianę kotłów i termomodernizację [13].
“Najważniejsze wybory dla polskiej przyrody i klimatu od 1989 r.” już za rogiem, więc tradycji musi stać się zadość. Od dziś zaczynamy udostępniać odpowiedzi na pytania, które wysłaliśmy: KW Koalicja Obywatelska, KW Prawo i Sprawiedliwość, KW Nowa Lewica, KW Trzecia Droga, KW Bezpartyjni Samorządowcy, KW Konfederacja. Na pytania nie odpowiedzieli: PiS, Konfederacja, Platforma Obywatelska, Inicjatywa Polska, Nowoczesna. Zachęcamy do zapoznania się z uzasadnieniami odpowiedzi.
1/19
Przeznaczenie 100% wpływów z systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS) na transformację energetyczną. Obecny system zarządzania środkami z EU ETS w Polsce w zbyt małym stopniu wspiera transformację energetyczną. Rocznie do polskiego budżetu napływa ponad 20 mld zł, a prognozy mówią o nawet 200 mld zł do 2030 roku. W większości przypadków te środki przepadają w różnych obszarach budżetu. Aby zapewnić społecznie sprawiedliwe rozwiązanie, należy przeznaczyć te fundusze w 100% na transformację energetyczną, szczególnie na modernizację sieci energetycznych i inne, ekologiczne inwestycje. W tym celu potrzebne jest powołanie Funduszu Transformacji Energetyki.
W jakim stopniu zgadzają się Państwo ze stwierdzeniem:
Powołanie Funduszu Transformacji Energetyki i przeznaczenie 100% wpływów z handlu emisjami (ETS) – w połowie na modernizację sieci energetycznych, i w połowie na inne zielone inwestycje, np. termomodernizację budynków, czy rozwój spółdzielni energetycznych – przyczyni się do przyspieszenia transformacji energetycznej w Polsce:
ZDECYDOWANIE ZGADZAM SIĘ
KW Nowa Lewica
Uzasadnienie: Brak
KW Bezpartyjni Samorządowcy
Uzasadnienie: Naszym zdaniem oprócz większych nakładów na transformację energetyczną należy także przeznaczyć dużą część środków z opłat ekologicznych (emisja co2) na rozwój transportu publicznego i bezemisyjnego. Transport drogowy stanowi jedno z głównych źródeł zanieczyszczeń powietrza emitowanych w wyniku spalania głównie importowanych surowców naftowych i gazowych. Obecnie od emitentów zanieczyszczeń pobierana jest opłata emisyjna. Średnia cena praw do emisji jednej tony CO2wynosi ponad 60 euro. Roczne przychody budżetu z tego tytułu wynoszą ponad 25 mld zł rocznie. Z tego źródła oprócz finansowania inwestycji w odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną, będziemy finansować efektywny energetycznie transport publiczny.
Partia Zieloni
Uzasadnienie: Fundusze ETS należy traktować jak fundusze celowe, a nie jak dodatkowy dochód dla budżetu państwa. Popieramy powołanie opisanego wyżej Funduszu Transformacji Energetyki.
RACZEJ ZGADZAM SIĘ
KW Trzecia Droga
Uzasadnienie: Całość przychodów z systemów EU ETS (ETS1 oraz ETS2) powinno być przeznaczone na modernizację. To jeden z kluczowych postulatów Polski 2050. Priorytetem powinny być inwestycje w sieci przesyłowe i dystrybucyjne. Nie ma natomiast potrzeby wyznaczania sztywnych progów/limitów między konkretne obszary, które będą zmieniać się w czasie.
2/19
Termomodernizacja budynków oraz poprawa efektywności energetycznej stanowią jedne z największych wyzwań transformacji energetycznej w Polsce. Około 1,8 mln domów jednorodzinnych w Polsce nie ma izolacji cieplnej, a 12% mieszkańców żyje w ubóstwie energetycznym. Dlatego zasadne są szerokie działania w celu poprawy efektywności energetycznej budynków, uwzględniające nowelizację zasad etykietowania budynków. Natomiast wsparcie procesu poprawy efektywności energetycznej w sektorze gospodarczym wiąże się z powołaniem organu nadzorującego i podniesieniem roli Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Najtańszą energią jest energia niezużyta, dlatego należy się kierować zasadą „efektywność energetyczna przede wszystkim”.
W jakim stopniu zgadzają się Państwo ze stwierdzeniem:
Powołanie organu nadzorującego poprawę efektywności energetycznej oraz rozpoczęcie skutecznych działań na rzecz przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu, przyczynią się do skutecznej transformacji energetycznej w Polsce:
ZDECYDOWANIE ZGADZAM SIĘ
KW Nowa Lewica
Uzasadnienie: Brak
KW Trzecia Droga
Uzasadnienie: Walka z ubóstwem energetycznym wymaga wzmocnienia roli organów regulacyjnych, w tym URE. Inne proponowane rozwiązania: Tam, gdzie to możliwe, termomodernizacja powinna być połączona z wymianą źródła ciepła na nisko czy zeroemisyjne. Ustawę o wspieraniu termomodernizacji i remontów należy zmienić tak, by państwo – w uzasadnionych społecznie przypadkach – mogło finansować głęboką modernizację. W przypadku najuboższych ciężar inwestycji powinno w całości brać na siebie państwo. Takie połączenie inwestycji poprawi komfort cieplny mieszkańców, obniży rachunki za energię i zbliży nas do neutralności klimatycznej. Większość stojących dziś budynków będzie wciąż użytkowana w 2050 r. Jeśli nie poprawimy ich standardu, za 30 lat wciąż będą one znaczącym źródłem emisji gazów cieplarnianych. Polska powinna przyspieszyć termomodernizację budynków tak, by co roku, jej tempo obejmowało 5 proc. ogółu budynków rocznie. Pozwoli to nie tylko na poprawę warunków bytowych społeczeństwa, ale też wzmocni sektor budowlany, w tym lokalne, małe i średnie firmy. Za ok. 10 mld zł można by w kilka lat dofinansować wymianę wszystkich tradycyjnych kotłów węglowych. Znaczne środki mogłyby być rozdysponowane na termomodernizację i walkę z ubóstwem energetycznym.
KW Bezpartyjni Samorządowcy
Uzasadnienie: Bardzo dobrze znany nam jako Bezpartyjnym Samorządowcom problem lokalny. Bardzo duże dofinansowania do termomodernizacji budynków użyteczności publicznej i mieszkań komunalnych były dotychczas realizowane dzięki wsparciu środków z Unii Europejskiej. Te środki są z perspektywy na perspektywę coraz mniejsze i nie obejmują domów jednorodzinnych. Należy naszym zdaniem utworzyć krajowy program poprawy efektywności energetycznej, który będzie realizował nie tylko ten problem, ale także unowocześniał Polski system przesyłu energii.
Partia Zieloni
Uzasadnienie: Najtańsze źródło energii to bez wątpienia energia zaoszczędzona. Termomodernizacja budynków, efektywność energetyczna oraz redukcja energochłonności w całej gospodarce są pilnie potrzebne.
3/19
Rozwój transportu publicznego, infrastruktury rowerowej i pieszej podstawą sprawiedliwości społecznej i redukcji emisji z transportu w miastach. Emisje dwutlenku węgla w 2019 roku stanowiły ok. 25% unijnych emisji, z czego 71,7% przypadało na transport drogowy. W Polsce stanowiły 20,6% krajowych emisji w 2020 roku. W przeciwieństwie do innych sektorów, emisje transportowe w Polsce wzrosły o 223% w okresie między 1990 a 2021 rokiem, podczas gdy w UE, w tym samym okresie, obserwowano spadek o 3%. Cel budowy neutralnej pod względem klimatycznym gospodarki jest silnie powiązany z ograniczeniem lub wręcz wyeliminowaniem emisji z sektora transportu.
W jakim stopniu zgadzają się Państwo ze stwierdzeniem:
Przeznaczenie min. 25% środków z Rządowego Funduszu Rozwoju Drogowego na finansowanie infrastruktury rowerowej i pieszej istotnie przyczyni się do rozwoju zrównoważonych miast w Polsce zgodnie z koncepcją „15-minutowych miast”:
ZDECYDOWANIE ZGADZAM SIĘ
KW Nowa Lewica
Uzasadnienie: Brak
KW Trzecia Droga
Uzasadnienie: W naszym programie “zrównoważonej mobilności” mówimy m.in. o potrzebie przyjęcia nowego programu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego m.in. poprzez systemowe plany uspokajania ruchu nie tylko w dużych aglomeracjach, ale również w mniejszych miejscowościach i wsiach, przez które przebiegają drogi tranzytowe w charakterze dróg krajowych, wojewódzkich czy powiatowych – platformowe przejścia dla pieszych, światła, ronda, wyspy, odcinkowe pomiary prędkości (dziś blisko 100% wniosków o OPP jest odrzucanych), wykorzystanie środków z KPO na przyśpieszenie budowy obwodnic, upublicznienie zadań z zakresu “planu ochrony zdrowia i życia pieszych i rowerzystów” oraz “planu redukcji liczby skutków zdarzeń drogowych” nad którymi pracuje GDDKiA, dopuszczenie do konsultacji społecznych z zakresu tych zadań organizacji reprezentujących interesy pieszych, osób z niepełnosprawnościami i rowerzystów. W naszym programie zawarliśmy hasło “chodnik w każdej wsi”. Dodatkowe środki powinny pojawić się również na adaptację byłych dróg krajowych do potrzeb lokalnych mając na uwadze poprawę jakości życie lokalnej społeczności i wsparcie lokalnych biznesów przez przyjazne projektowanie dróg i chodników dostosowane do ruchu lokalnego. Uspokojenie ruchu poprzez odpowiednie zaprojektowanie drogowej infrastruktury oraz właściwe oznakowanie na drogach o statusie gminnym i drogach o statusie dróg miejskich/osiedlowych znacząco przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa najbardziej narażonych uczestników ruchu, w tym pieszych i rowerzystów. Pozwoli również zaoszczędzić spore środki na budowę dodatkowej infrastruktury rowerowej wzdłuż dróg gminnych i osiedlowych, gdyż dzięki uspokojeniu ruchu na ww. drogach pieszy i rowerzysta będzie mógł bezpiecznie korzystać z istniejącej drogi. Aby osiągnąć ten cel należy rozważyć oddanie gminom pełnię kompetencji “władzy” nad drogami gminnymi. Inne proponowane rozwiązania:
● Podejmiemy wyzwanie Wizji Zero – drogi będą budowane i zmieniane tak, aby na nich nie ginęli ludzie. Ruch tranzytowy na drogach krajowych i wojewódzkich będzie nadal sukcesywnie wyprowadzany na obwodnice, a odcinki uwolnione od tego ruchu – dostosowane do potrzeb lokalnej społeczności.
● Przywrócimy chodniki pieszym! Chodnik powinien służyć pieszym i osobom niezmotoryzowanym. Samorządy wyposażymy w narzędzia czynnego kształtowania podaży miejsc parkingowych w zgodzie z ideą zrównoważonej mobilności.
● Chodnik w każdej wsi! Drogi o wysokim natężeniu ruchu, przede wszystkim krajowe i wojewódzkie, zostaną wyposażone w wydzielone trasy dla niezmotoryzowanych. Na terenie zabudowanym pojawi się przestrzeń z pierwszeństwem dla pieszych, poza nim również – dla rowerów. W miastach część ulic uzyska albo uspokojenie ruchu albo wydzieloną drogę rowerową.
Partia Zieloni
Uzasadnienie: Wsparcie rozwoju infrastruktury rowerowej i pieszej jest jednym z naszych priorytetów.
RACZEJ ZGADZAM SIĘ
KW Bezpartyjni Samorządowcy
Uzasadnienie: Jednym głównych postulatów Bezpartyjnych Samorządowców jest przekształcenie Funduszu Drogowego w Fundusz Rozwoju Transportu Publicznego. Naszym zdaniem należy wspierać rozwój całego publicznego transportu zbiorowego. Fundusz drogowy dysponuje dziś środkami w wysokości 23,5 miliardów złotych rocznie. Dzięki temu możliwe jest realizowanie inwestycji drogowych o krajowym znaczeniu; budowanie autostrad i dróg ekspresowych. Powołanie stworzenie funduszu drogowego umożliwiło rozpoczęcie budowy sieci 8 tysięcy dróg ekspresowych. Bez zabezpieczenia dodatkowych środków na transport publiczny nie będzie możliwy jego rozwój i skuteczna walka z wykluczeniem komunikacyjnym. Zabezpieczenie środków na ten cel nie wymaga wprowadzania nowych obciążeń podatkowych, lecz jedynie przesunięcia środków z innych już istniejących źródeł.
4/19
Potrzeba planu odbudowy polskiej kolei. Od początku lat 90-tych nie powstał w Polsce jednolity, wieloletni plan rozwoju i finansowania kolei. Począwszy od 1989 roku sieć drogową w Polsce zwiększono o około 48%, budując ponad 200 000 km dróg, w tym ponad 5 tys. kilometrów autostrad i dróg ekspresowych. Tymczasem w przypadku kolei z 26,6 tys. kilometrów sieci istniejącej w 1989 roku pozostało ok. 19,5 tys. km. Podczas gdy na budowę dróg zostały stworzone wieloletnie programy finansowane i gwarantowane z budżetu państwa, inwestycje kolejowe finansowane były głównie ze środków pochodzących z UE. Zjawiska te spowodowały dominujący wzrost transportu indywidualnego i towarowego kosztem transportu publicznego, rosnące emisje CO2 (w Polsce ponad 90% emisji w sektorze transportu stanowi transport drogowy) i jednocześnie pogłębienie problemu wykluczenia komunikacyjnego, szczególnie odczuwalne wśród młodych i starszych mieszkańców mniejszych miejscowości.
W jakim stopniu zgadzają się Państwo ze stwierdzeniem:
Należy utworzyć jednolity, wieloletni Krajowy Program Odbudowy Kolei, finansowany na stałe głównie z budżetu państwa, m. in. ze środków pochodzących z przychodów z akcyzy za paliwa (min. 70% na Fundusz Kolejowy), mający za zadanie przywrócenie, modernizację i rozbudowę sieci kolejowej. Pozwoli to rozwiązać problem wykluczenia komunikacyjnego, wzrost znaczenia transportu publicznego i znaczną redukcję emisji CO2:
ZDECYDOWANIE ZGADZAM SIĘ
KW Nowa Lewica
Uzasadnienie: Brak
KW Trzecia Droga
Uzasadnienie: Stworzymy wspólny Fundusz Transportowy dla dróg i kolei, aby zachować równowagę i przyspieszyć podnoszenie z zapaści polskiej sieci kolejowej. Zgodnie z postulatami podnoszonymi przez branżę kolejową, przekształcimy zarządcę infrastruktury kolejowej, PKP PLK, w agendę rządową i wyposażymy ją w analogiczne uprawnienia jak Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad.
● Przywrócimy połączenia kolejowe we wszystkich miastach, powyżej 10 tysięcy mieszkańców, które utraciły je po 1989 r. Pomożemy je uzyskać tym, które ich nigdy nie miały.
● Zwiększymy konkurencyjność, atrakcyjność i dostępność kolei. Aby to osiągnąć rozbudujemy lub zmodernizujemy 6 tysięcy km torów, kilkadziesiąt nowych stacji i kilkaset przystanków kolejowych, ponadto stworzymy funkcjonalne węzły przesiadkowe.
● Wyrównamy uwarunkowane historycznie różnice w gęstości sieci: koniec z podziałem na Polskę A i B!
● Dążąc do przywrócenia roli kolei jako środka transportu pierwszego wyboru również w połączeniach dalekobieżnych, do roku 2040 wybudujemy – zamiast kolei dojazdowej do CPK – 3.500 km sieci KDP łączącej największe aglomeracje. Umożliwi to nie tylko zaoferowanie konkurencyjnych względem transportu samochodowego i lotniczego czasów przejazdu wewnątrz kraju, ale też uruchomienie szybkich połączeń do naszych sąsiadów. Inne proponowane rozwiązania:
● Do roku 2030 przeznaczymy 10 mld zł na zwiększenie przepustowości istniejących szlaków kolejowych i na poprawienie dostępności do infrastruktury kolejowej dla przewoźników towarowych poprzez budowę terminali przeładunkowych, stacji i torów stacyjnych.
● Do roku 2040 wprowadzimy cykliczny rozkład jazdy na całej sieci kolejowej w Polsce.
KW Bezpartyjni Samorządowcy
Uzasadnienie: Jest to jeden z główny postulatów Bezpartyjnych Samorządowców, dotyczących rozwoju publicznego transportu zbiorowego. Inne proponowane rozwiązania:
Dodatkowo naszym zdaniem należy zabezpieczyć środki na rewitalizację i funkcjonowanie lokalnych linii kolejowych. Środki przeznaczane z krajowego programu kolejowego są wydatkowane przede wszystkim na modernizację głównych magistrali kolejowych. Tymczasem na terenie Polski znajduje się kilka tysięcy kilometrów nieczynnych linii kolejowych, na których naprawę i rewitalizację nie przeznacza się środków finansowych. Problem ten w szczególności dotyczy ziem zachodnich, na których istniała bardzo gęsta sieć połączeń kolejowych. Wraz z zabezpieczeniem właściwych środków na finansowanie transportu publicznego możliwe i zasadne stanie się wykorzystanie części z tych linii do realizacji przewozów o charakterze służby publicznej.
Partia Zieloni
Uzasadnienie: Uważamy, że transport szynowy jest najlepszą formą transportu publicznego – zarówno w transporcie osób i towarów – pod względem efektywności, wydajności, bezpieczeństwa, ekonomicznym i ekologicznym. Dlatego będziemy go szybko i znacząco rozwijać.
5/19
Wyznaczenie konkretnej daty odejścia od węgla jest kluczowe dla strategii transformacji energetycznej. Rok 2030 jest wskazywany w raporcie IPCC jako ostateczna data odejścia od węgla dla krajów rozwiniętych (w tym Polski), aby możliwe było utrzymanie globalnego ocieplenia poniżej 2⁰C zgodnie z podpisanym również przez Polskę Porozumieniu Paryskim. Tymczasem aktualny Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 zakłada jedynie redukcję udziału węgla w energetyce do 56%. Kolejne aktualizacje Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040) oraz Krajowego planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 (KPEiK), prowadzone pod wpływem pandemii COVID-19 i kryzysu energetycznego będącego skutkiem agresji Rosji na Ukrainę, uwzględniały zwiększenie udziału OZE w energetyce do maksymalnie 47% w 2030 roku. Jednak żaden plan nie wskazuje daty pełnej dekarbonizacji polskiej gospodarki, a PEP40 dopuszcza możliwość dalszej eksploatacji istniejących złóż, jak również otwieranie nowych kopalni odkrywkowych węgla brunatnego w Złoczewie i Ościsłowie. W ostatnich latach Polska wielokrotnie sprzeciwiała się rozwiązaniom proklimatycznym wprowadzanym przez Europejski Zielony Ład i Strategię Fit for 55, w bardzo wolnym tempie przeprowadza transformację energetyczną, przez co w maju i czerwcu 2023 nasz kraj miał najdroższy prąd w całej Unii Europejskiej, co doprowadziło do dalszego spowolnienia gospodarki i pogłębiania drożyzny.
W jakim stopniu zgadzają się Państwo ze stwierdzeniem:
Aby Polska realizowała zadeklarowane cele klimatyczne i korzystała ze wsparcia ze środków unijnych m. in. z KPO na przeprowadzenie sprawiedliwej transformacji energetycznej konieczne jest odblokowanie dalszego rozwoju OZE oraz wyznaczenie konkretnej obligującej daty odejścia Polski od węgla w Polityce Energetycznej Polski 2040:
ZDECYDOWANIE ZGADZAM SIĘ
KW Nowa Lewica
Uzasadnienie: Brak
Partia Zieloni
Uzasadnienie: Tak, tylko oparcie polskiej energetyki o OZE daje nam szanse na realne i skuteczne odejście od węgla we wskazanym terminie.
RACZEJ ZGADZAM SIĘ
KW Trzecia Droga
Uzasadnienie: Odejście od węgla powinno zdarzyć się najpóźniej w 2040 r., a neutralność klimatyczna – najpóźniej 10 lat później. Zielona zmiana musi być sprawiedliwa i korzystna dla portfeli Polaków. Dlatego musimy ją oprzeć o energię z polskiego wiatru i polskiego słońca, a proces ten musi objąć mechanizmy osłonowe dla pracowników uzależnionych dziś od istnienia przemysłu górniczego.
KW Bezpartyjni Samorządowcy
Uzasadnienie: Jesteśmy za zwiększeniem tępa transformacji energetycznej. Naszym zdaniem powinna się ona opierać na miksie energia jądrowa-OZE. Nie należy jednak wyznaczać konkretnej daty odejścia od węgla, jeśli nie zostanie utworzona w Polsce wystarczająca energetyczna alternatywa oparta na miksie atom-OZE.
W ciągu ostatnich czterech lat w Sejmie wielokrotnie głosowano nad projektami ustaw dotyczących kwestii ekologicznych. Poniżej przedstawiamy wyniki trzech z nich, związanych z energetyką i klimatem. Trudno nam powiedzieć, czy stanowią one reprezentatywną próbkę, tym niemniej mamy nadzieję, że pomogą one Wam podjąć decyzję w tych wyborach. Zachęcamy też do rzucenia okiem na głosowania wcześniej opisywane na Ekowyborcy: Piątka dla zwierząt, Lex Ardanowski,spalanie drzew jako biomasy, Lex Izera, zmiana systemu rozliczeń dla prosumentów.
Poprawki do ustawy wiatrakowej
20 maja 2016 głosami PiS i części Kukiz15 została przyjęta tzw. “ustawa antywiatrakowa”. Określona w niej “zasada 10h” (turbina wiatrowa musi być oddalona od budynków mieszkalnych o co najmniej o 10-krotność swojej wysokości), de facto zatrzymała rozwój lądowej energetyki wiatrowej w Polsce, blokując większość potencjalnych lokalizacji nowych wiatraków. Politycy PiS już od kilku lat zapowiadali liberalizację tej zasady, jednak dopiero 13 stycznia 2023 rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw został skierowany do pierwszego czytania w sejmowych komisjach.
Projekt zakładał zmniejszenie minimalnej odległości między wiatrakami a budynkami mieszkalnymi do 500 m, jednak podczas wspólnego posiedzenia Komisji ds. Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej Marek Suski wniósł poprawkę zwiększającą tę odległość do 700m, co miałoby podobny efekt jak poprzednia wersja ustawy – blokowanie rozwoju wiatraków. Koalicja Polska i Koalicja Obywatelska wniosły poprawki nr 5 i 6, które miały przywrócić 500 m, jednak podczas głosowania 8 lutego 2023 obie zostałyodrzucone (za to przyjęta została poprawka PiS zmieniająca 500m na 700m w tych miejscach gdzie umknęło to poprawce Suskiego). Senat wprowadził poprawki zmieniające 700m z powrotem na 500 m (poprawki nr 2 i 8), które zostały potem odrzucone przez Sejm 9 marca 2023. Cały przebieg procesu legislacyjnego wyglądał tak.
Wyniki głosowania nad poprawką KO (nr 6) prezentujemy na grafice. Jak widzimy, przeciw poprawce głosowało PiS i większość Konfederacji, zaś za: KO, Lewica, KP i PL2050. W przypadku pozostałych poprawek wyniki były podobne.
Uchwała o wezwaniu krajów UE do odrzucenia systemu ETS
W 2021 ceny uprawnień do emisji w unijnym systemie handlu emisjami ETS zaczęły bardzo szybko rosnąć, co spowodowało wzmożenie krytyki tego systemu ze strony prawicy. Na szczycie UE 16 grudnia 2021 premier Morawiecki przekonywał państwa UE do reformy ETSu. Wcześniej posłowie Zjednoczonej Prawicy zaproponowali uchwałę wzywającą państwa UE do zawieszenia systemu i podjęcia działań na rzecz jego reformy. 9 grudnia 2021 przegłosowano ją w Sejmie głosami PiS i Konfederacji, podczas gdy KO, Lewica, Polska 2050 i KP głosowały przeciw. Uchwała miała znaczenie raczej symboliczne, tym niemniej wyniki głosowania dają pewien obraz stosunku każdej partii do systemu ETS.
Warto zauważyć, że choć opozycja (poza Konfederacją) opowiedziała się za odrzuceniem uchwały, to wieńcząca dokument deklaracja sprzeciwu wobec spekulacji uprawnieniami do emisji spotkała się z pewnym poparciem wśród opozycjonistów. W sejmowej debacie poseł Protasiewicz z PSLu poparł wykluczenie instytucji finansowych z obrotu uprawnieniami, zaś poseł Konieczny z Lewicy powiedział, że “trzeba rozmawiać o odejściu od spekulacyjnego systemu ETS-u.” Zaś w programie Lewicy na obecne wybory znalazł się punkt “Będziemy dążyć do zastąpienia obecnego unijnego systemu handlu emisjami (ETS) bardziej przewidywalnym i mniej podatnym na spekulacje systemem opłat”.
Pełny przebieg procesu legislacyjnego można zobaczyć tu.
Wypowiedzenie Traktatu Karty Energetycznej
Podpisany w 1994 Traktat Karty Energetycznej miał na celu współpracę w dziedzinie energetyki pomiędzy krajami Europy Wschodniej i byłego Związku Radzieckiego a krajami Europy Zachodniej. Okazuje się jednak, że na jego podstawie koncerny energetyczne mogą pozywać rządy za ich działania w kierunku odchodzenia od paliw kopalnych i domagać się z tego tytułu ogromnych odszkodowań. Julia Steinberger i Yamina Saheb, naukowczynie będące współautorkami szóstego raportu IPCC, opublikowały list otwarty “End Fossil Protection”, w którym domagają się od sygnatariuszy wystąpienia z traktatu, tłumacząc, że jest on poważną przeszkodą w realizacji Porozumienia Paryskiego i Europejskiego Zielonego Ładu. Rządowy projekt ustawy o wypowiedzeniu traktatu został przegłosowany w Sejmie 6 października 2022. Większość każdego z większych ugrupowań głosowała za, poza Konfederacją (której większość wstrzymała się, choć trzech posłów było za). Przeciw zagłosowało jedynie czterech posłów PiS i siedmiu Koalicji Polskiej. Ci, którzy poparli ustawę, niekoniecznie musieli zrobić to z powodów klimatycznych (komunikat Kancelarii Prezydenta po podpisaniu ustawy wymienia najpierw inne powody), co nie zmienia faktu, że przy okazji zrobili coś dobrego dla klimatu. Niestety, traktat zawiera klauzulę zgodnie z którą, w stosunku do inwestycji już dokonanych w Polsce, jego postanowienia będą miały zastosowanie przez 20 lat od jego wypowiedzenia (na co również zwracają uwagę Steinberger i Saheb). Tu można zobaczyć cały przebieg procesu legislacyjnego.
Inne ważne głosowania
Poniżej linkujemy wyniki niektórych innych “eko-głosowań” tej kadencji. Uprzedzamy, że niektóre z nich mogą być trudne do zinterpretowania. Czasami kontekst bywał skomplikowany, a oprócz stosunku danej partii do kwestii ekologicznych, na decyzję miały wpływ inne czynniki (m.in prawne).
Napisz maila do europarlamentarzystów.ek, by ratować lasy – podajemy wzór.
O co chodzi? 16 i 17 maja 2022 odbędzie się posiedzenie ENVI, czyli Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności Parlementu Europejskiego, na którym będzie podejmowany będzie temat ustawy o OZE (RED).
Komisja Europejska powinna dać wyraźny sygnał, że nie możemy w obliczu katastrofy klimatycznej napędzać wycinek drzew. Polska ustawa o OZE nie definiuje osobno biomasy leśnej pierwotnej i biomasy leśnej wtórnej. W Polsce ilość biomasy drzewnej przeznaczanej do produkcji energii pozyskiwana ze źródeł krajowych wzrosła między 2006 a 2019 rokiem o 47,6 proc. (z 14,3 mln m3 do 21,16 mln m3). W 2019 r. 86 proc. z 21,16 mln tej biomasy pochodziło z zasobów krajowych.
Dlatego europarlamentarzyści.stki na spotkaniu Komisji ENVI powinni się zająć takimi kwestiami: Czy powinno się usunąć pierwotną biomasę leśną z listy źródeł energii kwalifikujących się do wsparcia publicznego w dyrektywie o promowaniu energii ze źródeł odnawialnych (RED)? TAK Czy energia z pierwotnej biomasy leśnej powinna być zaliczana do celów dotyczących udziału OZE w całkowitej produkcji energii w ramach Dyrektywy o promowaniu energii ze źródeł odnawialnych? NIE Czy biomasa leśna powinna przestać być traktowana jako zeroemisyjne paliwo w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS)? TAK
Napiszmy do decydentów.ek i wyraźmy swoją opinię!
Proponowana treść maila:
„Szanowni Państwo,
Unia Europejska wspiera potęgowanie się kryzysu klimatycznego na świecie umożliwiając od 2018 roku państwom członkowskim dotowanie energii pochodzącej z biomasy (bioenergii). Traktowanie biomasy w unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) jako zeroemisyjne odnawialne źródłem energii wzmaga hipokryzję stanowiska UE wobec zmian klimatycznych, ponieważ spalanie biomasy emituje ogromne ilości dwutlenku węgla (CO2). Zatruwa także powietrze. W czasach zagrożenia dla światowego bezpieczeństwa żywnościowego dalsze wspieranie biopaliw opartych na uprawach jest dla klimatu decyzją śmiertelnie nieodpowiedzialną. Obecne postanowienia RED dotyczące biomasy leśnej podważają cele klimatyczne i bioróżnorodności. Obserwując usprawiedliwiane prowadzeniem gospodarki leśnej wycinki lasów w całej Polsce i brak perspektyw na zmianę postępowania obecnej klasy rządzącej względem lasów, zwracam się z wołaniem o pomoc na szczeblu unijnym. Jesteśmy świadkami wylesiania Polski na niespotykaną skalę. Jestem pewny.a, że rozumie Pan.i wpływ spalania biomasy na zmiany klimatyczne oraz utratę bioróżnorodności i stanie Pan.i po stronie bezpiecznej przyszłości
Z poważaniem, ..”.
Członkowie i członkinie Komisji ENVI: Jadwiga Wiśniewska jadwiga.wisniewska@europarl.europa.eu Grzegorz Tobiszowski grzegorz.tobiszowski@europarl.europa.eu Róża Thun roza.thun@europarl.europa.eu Anna Zalewska anna.zalewska@europarl.europa.eu Joanna Maria Kopcińska joannamaria.kopcinska@europarl.europa.eu Ewa Kopacz ewa.kopacz@europarl.europa.eu Adam Jarubas adam.jarubas@europarl.europa.eu Marek Paweł Balt marekpawel.balt@europarl.europa.eu Bartosz Arłukowicz bartosz.arlukowicz@europarl.europa.eu
W obliczu kryzysu energetycznego wywołanego rosyjską inwazją na Ukrainę, Międzynarodowa Agencja Energetyki (MAE, International Energy Agency – IEA) opracowała 10-punktowy plan jak szybko zredukować zużycie ropy naftowej. Działania te pozwoliłyby na zmniejszenie zapotrzebowania na ropę z natychmiastowym skutkiem, a także – długoterminowo – skierowanie popytu na ropę w stronę bardziej zrównoważonej perspektywy.
Plan jest bardzo ciekawy i progresywny! Wręcz wyznacza nowy mainstream, dlatego przetłumaczyliśmy grafikę MAE i ich zalecenia.
1) Zmniejszenie prędkości na autostradach o co najmniej 10 km/h
Ograniczenie prędkości o 10 km/h na autostradach dla samochodów osobowych może w krótkim czasie zmniejszyć zużycie ropy o około 290 kb/d. Kolejne 140 kb/d* (głównie oleju napędowego) można by zaoszczędzić, gdyby samochody ciężarowe zmniejszyły prędkość o 10 km/h.
*kilo baryłek na dzień
2) W miarę możliwości pracuj w domu do trzech dni w tygodniu.
Wpływ pracy w domu na zużycie ropy naftowej jest bardzo zróżnicowany w poszczególnych regionach, w zależności od odległości dojazdu i średniego zużycia paliwa przez samochód. W Stanach Zjednoczonych średnia odległość dojazdu samochodem w jedną stronę wynosi około 18 kilometrów, a według danych amerykańskiego Biura Spisu Powszechnego ponad trzy czwarte osób dojeżdża do pracy samodzielnie. W Europie średnia odległość dojazdu samochodem w jedną stronę wynosi około 15 kilometrów.
Różnice w zużyciu paliwa przez samochody dodatkowo wpływają na różnice między krajami. Na przykład nowy samochód w Stanach Zjednoczonych zużywa o około 40% więcej paliwa podczas podróży o tej samej długości, niż samochód sprzedawany w Europie.
Wpływ pracy w domu jest dodatkowo uzależniony od pory roku, co wynika z zastosowania klimatyzacji w samochodach. Gdy robi się cieplej, systemy klimatyzacji zwiększają ilość paliwa zużywanego przez samochody. Dlatego praca w domu pozwala zaoszczędzić więcej ropy w miesiącach letnich.
Wpływ: Jeden dzień pracy w domu pozwala uniknąć zużycia około 170 kb/d ropy naftowej. Trzy dni pracy w domu pozwalają uniknąć około 500 kb/d w perspektywie krótkoterminowej.
3) Niedziele bez samochodu w miastach
Niedziele bez samochodu zostały wprowadzone w takich krajach, jak Szwajcaria, Holandia i Niemcy Zachodnie w czasie kryzysu naftowego w 1973 roku. Bruksela, Edynburg, Vancouver, część Tokio i inne miasta wykorzystały je ostatnio do promowania zdrowia publicznego, przestrzeni przyjaznych dla społeczności i wydarzeń kulturalnych.
Zakaz używania prywatnych samochodów w niedziele przynosi szereg dodatkowych korzyści dla zdrowia publicznego i dobrego samopoczucia, w tym czystsze powietrze, mniejsze zanieczyszczenie hałasem i poprawę bezpieczeństwa na drogach. W krajach o cieplejszym klimacie ograniczenie ruchu samochodowego może także zmniejszyć efekt miejskich „wysp ciepła”. Środek ten jest również stosunkowo łatwy do egzekwowania poprzez nakładanie mandatów i zamykanie dróg.
Wpływ: Wdrożenie tego rozwiązania w dużych miastach w każdą niedzielę pozwoliłoby uniknąć zużycia około 380 kb/d ropy naftowej w perspektywie krótkoterminowej. Jeśli będzie to tylko jedna niedziela w miesiącu, ilość ta spadnie do 95 kb/d.
4) Tańsze korzystanie z transportu publicznego i zachęcanie do mikromobilności, chodzenia pieszo i jazdy na rowerze
Tam, gdzie istnieje transport publiczny, krótkoterminową, tymczasową reakcją może być obniżenie opłat za przejazd autobusami, metrem i koleją miejską. Inicjatywy próbne, w tym w niektórych miastach USA, pokazały, że obniżone lub bezpłatne opłaty za przejazd transportem publicznym powodują wzrost liczby osób korzystających z tego środka transportu.
Tam, gdzie odległości są wystarczająco małe, zachęcanie ludzi do chodzenia pieszo lub jazdy rowerem może być działaniem uzupełniającym. W miastach z dostępnym transportem publicznym może to pomóc w zmniejszeniu zatłoczenia, a tym samym w zwiększeniu atrakcyjności i dostępności transportu publicznego. Skuteczne może być także wdrażanie programów zachęcających do zakupu rowerów elektrycznych, zwłaszcza w miastach, w których podróże odbywają się na większych dystansach. Belgia, Francja i Włochy oferują mieszkańcom dodatek na zakup roweru, którego wysokość zależy od typu roweru. Pomocne może być także promowanie opcji współdzielenia mikromobilności, takich jak elektryczne hulajnogi lub rowery elektryczne – Lime, Bird czy Dott to przykłady dostawców opartych na aplikacjach, którzy już świadczą takie usługi w dużych miastach.
Warto rozważyć inwestycje w transport publiczny i infrastrukturę wspierającą chodzenie pieszo i jazdę na rowerze. Na przykład rząd francuski przeznaczył 500 milionów euro na „fundusz aktywnej mobilności” w celu stworzenia tras rowerowych, a Włochy wspierają projektowanie i rozwój autostrad rowerowych (50 milionów euro rocznie przez następne trzy lata).
Kilka miast – takich jak Paryż, Londyn i Bruksela – stworzyło strefy bardzo niskiej prędkości (30 km/h), aby zniechęcić do korzystania z samochodów. Gdy zbliżają się miesiące letnie, jazda na rowerze staje się bardziej popularna i można do niej jeszcze bardziej zachęcać.
Wpływ: Krótkoterminowe działania, jeśli są wykonalne i akceptowalne kulturowo, mogą zapobiec zużyciu około 330 kb/d ropy naftowej.
5) Ograniczyć dostęp samochodów prywatnych do dróg w dużych miastach
Ograniczenie korzystania z dróg w dużych miastach przez samochody prywatne do samochodów z parzystymi tablicami rejestracyjnymi w niektóre dni tygodnia i do samochodów z nieparzystymi tablicami rejestracyjnymi w pozostałe dni tygodnia jest środkiem o długiej historii skutecznego wdrażania.
Podczas pierwszego szoku naftowego rząd włoski zastąpił niedziele wolne od ruchu samochodowego polityką parzystych/nieparzystych tablic rejestracyjnych. Od lat 80-tych XX wieku takie systemy wprowadzono w wielu miastach w celu rozwiązania problemu zatorów komunikacyjnych i szczytowego poziomu zanieczyszczenia powietrza, m.in. w Atenach, Madrycie, Paryżu, Mediolanie i Mexico City.
Wprowadzenie ograniczeń w oparciu o tablice rejestracyjne zależy zazwyczaj od dostępności innych możliwości zaspokojenia popytu na podróże. Mogą one budzić obawy natury logistycznej lub dotyczące sprawiedliwości, zwłaszcza że są najbardziej uciążliwe dla mniej zamożnych gospodarstw domowych posiadających jeden samochód. Obawy te można złagodzić za pomocą innych proponowanych przez nas środków, takich jak obniżenie cen transportu publicznego lub promowanie wspólnego korzystania z samochodu (carpooling). Wyjątkiem mogą być pojazdy elektryczne.
Skuteczność tego rozwiązania w ograniczaniu aktywności samochodowej może spaść w dłuższej perspektywie, jeśli zamożniejsze gospodarstwa domowe kupią dodatkowe samochody z silnikiem spalinowym, aby obejść ten środek.
Skutki: Zmniejszenie zapotrzebowania na ropę naftową o około 210 kb/d w krótkim okresie, jeśli w dużych miastach o dobrych warunkach dla transportu publicznego przez dwa dni w tygodniu będzie obowiązywał ograniczony dostęp dla samochodów.
6) Zwiększenie wspólnego korzystania z samochodów i przyjęcie praktyk ograniczających zużycie paliwa
Użytkownicy samochodów z różnych gospodarstw domowych mogą zdecydować się na wspólne przejazdy samochodem na trasach pozamiejskich, zmniejszając w ten sposób zapotrzebowanie na ropę naftową i jednocześnie oszczędzając pieniądze. Władze mogą zapewnić dodatkowe zachęty, wyznaczając specjalne pasy ruchu i miejsca parkingowe w pobliżu węzłów transportu publicznego oraz obniżając opłaty drogowe dla pojazdów o większym natężeniu ruchu. Takie środki obowiązują między innymi w strefach podmiejskich takich miast jak Madryt czy Houston.
Średnie obłożenie samochodu w Japonii wynosi 1,3 osoby na samochód; w Stanach Zjednoczonych wynosi około 1,5 osoby na samochód; w Europie wynosi od 1,4 do 1,6 osoby na samochód. We wszystkich rozwiniętych gospodarkach średnia wynosi około 1,5.
Organizowanie wspólnych przejazdów jest dziś bardziej praktyczne niż w przeszłości. Dostępnych jest kilka aplikacji na smartfony, w tym BlaBlaCar, Liftshare, Scoop, TripBuddy, ecov i GoKid. W ostatnich latach rynek carpoolingu wzrastał o ponad 10% rocznie, choć pandemia Covida spowodowała odwrócenie tego trendu od 2020 r. ze względu na obawy o zdrowie.
Do tego samochody można wykorzystywać w sposób bardziej efektywny pod względem zużycia paliwa, stosując najlepsze praktyki zarówno w zakresie prowadzenia, jak i konserwacji. Na przykład regularne monitorowanie ciśnienia w oponach może zmniejszyć zużycie paliwa nawet o 1,5%. Ponadto, klimatyzacja w samochodach stanowi zazwyczaj od 4% do 10% całkowitego zużycia paliwa w krajach rozwiniętych, w zależności od lokalnego klimatu i preferencji dotyczących komfortu. Dla tych użytkowników samochodów, którzy mają taką możliwość, proponujemy tymczasowe podniesienie temperatury o 3°C, co pozwoli na natychmiastowe zmniejszenie zużycia paliwa i obniżenie rachunków za paliwo.
Skutki: Zwiększenie o około 50% średniego wykorzystania samochodów w zaawansowanych gospodarkach w przypadku podróży 1 na 10 oraz przyjęcie najlepszych praktyk w celu zmniejszenia zużycia paliwa przez samochody może w krótkim okresie czasu przynieść oszczędności rzędu 470 kb/d ropy naftowej.
7) Promowanieefektywnej jazdy ciężarówek towarowych i dostaw towarów
Pojazdy można prowadzić w sposób optymalizujący zużycie paliwa. Możliwych środków jest wiele i mogą one obejmować lepszą konserwację pojazdów (np. regularne sprawdzanie ciśnienia w oponach), a także nawyki związane z prowadzeniem samochodu. Rządy mogą wprowadzić tzw. techniki jazdy ekologicznej jako część procesu nauczania i egzaminowania wymaganego do uzyskania prawa jazdy i zaawansowanych uprawnień do prowadzenia pojazdów, tak jak uczyniono to we Francji i innych krajach. Uzupełnieniem tych ukierunkowanych działań mogą być szersze publiczne kampanie informacyjne.
Wpływ: Dzięki tym środkom można w krótkim czasie uniknąć zużycia około 320 kb/d ropy naftowej.
8) Korzystanie z szybkich i nocnych pociągów zamiast samolotów tam, gdzie to możliwe
W oparciu o istniejącą infrastrukturę kolei dużych prędkości, około 2% działalności lotniczej w gospodarkach rozwiniętych można by przenieść na koleje dużych prędkości, w tym zarówno w celach rekreacyjnych, jak i biznesowych. Prawie cała ta działalność dotyczy lotów na odległość mniejszą niż 800 km.
Stacje kolejowe często znajdują się w centrach miast lub w ich pobliżu, dzięki czemu są wygodniejsze i bardziej przyjazne dla środowiska niż lotniska.
We Francji przyjęta niedawno ustawa o klimacie i odporności na zmiany klimatu wymaga odwoływania lotów, jeśli istnieją alternatywne rozwiązania pozwalające dotrzeć do celu w ciągu dwóch i pół godziny. Firmy już zaczęły ograniczać niektóre loty, w tym loty między Paryżem a takimi miastami jak Nantes, Lyon i Bordeaux.
Skutki: Uniknięcie zużycia około 40 kb/d ropy naftowej w perspektywie krótkoterminowej.
9) Unikanie służbowych podróży lotniczych, jeśli istnieją alternatywne opcje
Biorąc pod uwagę ilość miejsca zajmowanego w samolotach, podróże pasażerów w klasie premium zużywają trzy razy więcej ropy niż podróże w klasie ekonomicznej.
Znaczne ograniczenie liczby lotów służbowych do około dwóch na pięć jest możliwe do osiągnięcia w krótkim czasie, na podstawie znaczących zmian zaobserwowanych podczas pandemii wirusa Covida. W odpowiedzi na pandemię wirtualne interakcje biznesowe stały się bardziej powszechne. Wiele firm zainwestowało znaczne środki w poprawę jakości spotkań zdalnych, dzięki czemu stały się one bardziej efektywnym, akceptowalnym i realnym substytutem lotów służbowych i bezpośredniego kontaktu z ludźmi. Przedsiębiorstwa kontynuowały działalność – a w niektórych przypadkach wręcz rozkwitały – mimo konieczności wprowadzenia tak poważnych zmian.
Kilka dużych korporacji – takich jak HSBC, Zurich Insurance, Bain & Company oraz S&P Global – ogłosiło już cele ograniczenia emisji związanych z podróżami służbowymi nawet o 70%. Ograniczenie podróży służbowych może odegrać ważną rolę w realizacji celów ESG i pomóc w zmniejszeniu emisji dwutlenku węgla przez firmy.
Skutki: Uniknięcie zużycia ropy naftowej o 260 kb/d w perspektywie krótkoterminowej.
10) Zwiększenie popularności pojazdów elektrycznych i o większej wydajności
Do końca 2021 r. po drogach w gospodarkach rozwiniętych będzie jeździć 8,4 mln samochodów elektrycznych, co jest wynikiem rekordowej sprzedaży, zwłaszcza w Europie.
Działania podjęte obecnie w celu przyspieszenia upowszechnienia się pojazdów elektrycznych będą miały trwały efekt w przyszłości. Podobnie, nowe sprzedawane pojazdy konwencjonalne muszą być paliwooszczędne; cele w zakresie zużycia paliwa oraz podatki, które penalizują pojazdy o wysokiej emisji zanieczyszczeń, mają kluczowe znaczenie dla wspierania dalszej poprawy w zakresie zużycia paliwa. Egzekwowanie obowiązujących przepisów i wspieranie ich poprzez kampanie uświadamiające ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia korzyści w najbliższym czasie.
Skutki: Uniknięcie zużycia ropy naftowej o ponad 100 kb/d w perspektywie krótkoterminowej, w oparciu o oczekiwaną sprzedaż samochodów elektrycznych i bardziej paliwooszczędnych w ciągu najbliższych czterech miesięcy. Trwałe działania w łańcuchach dostaw i wsparcie polityczne mogą pomóc w uzyskaniu dalszych oszczędności.
Perspektywa długoterminowa Zmniejszenie zużycia ropy nie może pozostać działaniem tymczasowym. Pożądane są trwałe redukcje, nie tylko w celu poprawy bezpieczeństwa energetycznego, ale także w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza.
Kluczowe działania to: Nadanie priorytetu wsparciu dla pojazdów elektrycznych i odblokowanie łańcuchów dostaw. Istnieje również duży, niewykorzystany potencjał wzrostu sprzedaży autobusów elektrycznych i elektrycznych samochodów ciężarowych na krótkich dystansach. Przyspieszenie długoterminowych inwestycji w zapewnienie elastyczności dostaw będzie miało kluczowe znaczenie dla złagodzenia ograniczeń w łańcuchu dostaw kluczowych elementów dla samochodów elektrycznych.
Zwiększanie podaży paliw alternatywnych. Istnieje możliwość zwiększenia wykorzystania odpadowego oleju spożywczego i tłuszczu zwierzęcego do produkcji biodiesla poprzez maksymalizację produkcji przemysłowej i zbiórki surowców nieżywnościowych. W przypadku paliw syntetycznych (takie jak wodór i amoniak) należy przyspieszyć realizację programów badawczo-rozwojowych, aby pomóc w dywersyfikacji przyszłych dostaw. Czystsze paliwa stanowią około jednej szóstej zużycia w transporcie drogowym do 2030 r. w gospodarkach rozwiniętych, według scenariusza zgodnego z planem działania MAE „Net Zero”.
Przyspieszenie wymiany kotłów olejowych na pompy ciepła oraz zakaz instalacji nowych kotłów. W samych tylko gospodarkach rozwiniętych ponad 3,5 miliona baryłek ropy naftowej dziennie zużywa się obecnie do ogrzewania domów, sklepów i biur oraz przemysłu. Większość z tych zastosowań ropy naftowej można zastąpić pompami ciepła i odnawialnymi źródłami energii. Dodatkowe 5,5 mb/d takich zastosowań występuje w gospodarkach wschodzących i krajach rozwijających się.
Zwiększenie zbiórki, ponownego wykorzystania i recyklingu odpadów z tworzyw sztucznych. Środki mające na celu ich ograniczenie mają stosunkowo niewielki wpływ na zapotrzebowanie na ropę naftową w perspektywie krótkoterminowej, ale stanowią podstawę do większych redukcji i mogą w istotny sposób przyczynić się do rozwiązania problemu niewłaściwego gospodarowania odpadami z tworzyw sztucznych.
29 października 2021 r. Sejm w ekspresowym tempie przyjął nowelizację ustawy o odnawialnych źródłach energii, która zakłada zmianę systemu prosumenckiego z modelu opustów na sprzedażowy. Projekt nowelizacji został wniesiony przez grupę posłów z Markiem Suskim (Prawo i Sprawiedliwość) na czele. W głosowaniu uczestniczyło 438 posłów i posłanek. Wszyscy głosujący z ramienia PiS (222) wraz ze Stanisławem Żukiem (Kukiz15’) oraz dwoma posłami niezrzeszonymi zagłosowali za nowelizacją. Przeciwko (212) zagłosowała cała Koalicja Obywatelska, Lewica, Koalicja Polska, Konfederacja, Polska2050 oraz Porozumienie, oprócz posłów i posłanek nieobecnych na głosowaniu. Od głosu wstrzymał się tylko jeden poseł (niezrzeszeni). Link do głosowania: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/agent.xsp…
Według nowych przepisów na system pro-prosumencki “załapałyby się” tylko osoby, które do 31 marca 2022 r. złożą wniosek o przyłączenie instalacji fotowoltaicznej do sieci. Bezsprzecznie korzystniejszy dla prosumenta i rozwoju branży fotowoltaicznej jest obecnie funkcjonujący rodzaj bezgotówkowego rozliczenia między prosumentem a firmą energetyczną, gdzie bilansuje się moce pobrane i oddane. Natomiast wnioskujący o przyłączenie po 31 marca 2022 r. byliby rozliczani na nowych zasadach zgodnie z systemem net-billingu, sprzedając niewykorzystane nadwyżki energii po średniej cenie z rynku hurtowego.Ustawę zaadresowano w ten sposób, że dotyka ona głównie gospodarstwa domowe. Przewiduje się zarazem, że ustawa przyczyni się do utraty dziesiątek tysięcy miejsc pracy w małych i średnich firmach instalacyjnych. Obecnie branża fotowoltaiczna zatrudnia około 120 tysięcy osób. Stracą także gminy uczestniczące w unijnych projektach „parasolowych”. W ramach tych projektów gmina inwestuje w fotowoltaikę u mieszkańców. Zapowiedź zmiany przepisów zaowocowała wycofywaniem się mieszkańców z projektów, co może stanowić potem problem z rozliczeniem unijnego dofinansowania i poskutkować karami do 25 proc. wartości projektu.Analiza przygotowana na zlecenie Polskiego Alarmu Smogowego pokazuje, że opłacalność instalacji fotowoltaicznych w naszych domach bezwzględnie obniży się, jeśli przyjęte zostanie rządowe rozwiązanie. Przykładowo, na podstawie analizy w cenach historycznych z 2020 r., w obecnym systemie (opustowym) inwestycja w fotowoltaikę spłaci się po 9 latach (Enea), a w przypadku systemu zaproponowanego przez rząd po 16 latach (Enea). Analogicznie, na podstawie analizy w cenach prognozowanych na 2022 r., w obecnym systemie (opustowym) inwestycja w fotowoltaikę spłaci się po 5,5 roku (Tauron), a w przypadku systemu zaproponowanego przez rząd po ponad 9 latach (Tauron). 24 i 25 listopada 2021 r. odbędzie się 33. posiedzenie Senatu RP X kadencji, na którym przedstawiciele i przedstawicielki Senatu zdecydują w drodze głosowania, czy ustawa ma trafić z powrotem pod obrady Sejmu. Istnieje szansa, że Parlament Rzeczypospolitej Polskiej wraz z Prezydentem RP zdecydują się na dostosowanie sieci energetycznej do prosumentów, a nie na odwrót. Apelujemy do Senatu RP o zagłosowanie na rzecz kontynuacji rozwoju fotowoltaiki w Polsce.
Ruch Polska 2050 i Fundacja Strategia 2050 ogłosiły program “Polska na zielonym szlaku”.
Tych, którzy oczekiwali odważnej polityki klimatycznej i odważnych celów, czeka zawód. Na plus za to na pewno liczy się proobywatelskie podejście odnośnie wprowadzania zmian oraz kompleksowe opracowanie programu. Jest też wiele jednostkowych i innowacyjnych propozycji, choć większość postulatów można znaleźć w programach innych partii czy koalicji konkurencyjnych (punkty wyjątkowe dla Polska 2050 staraliśmy się podkreślić).
Już na samym starcie cele są wyraźnie poniżej oczekiwań. Co gorsza, nie są nawet zgodne z (ostrożnymi) unijnymi celami redukcji emisji. Podczas gdy Unia Europejska zakłada 55% redukcji emisji do 2030 r. wobec 1990 roku, Polska 2050 sugeruje zaledwie 45%. Jest to co prawda więcej niż obecny cel rządowy 30%, ale mimo to strategia jest niewystarczająca – równoznaczne oddanie walki z kryzysem klimatycznym walkowerem.
Przypominamy, że np. think tank Forum Energii zasugerowało ścieżkę redukcji emisji o 55%, więc nie ma podstaw twierdzić, że jest to niewykonalne. Jednocześnie przedstawianie w 2021 r. programu niezgodnego z celami unijnymi jest wątpliwym ruchem ze strony ruchu chcącego uchodzić za proklimatyczny, tym bardziej, że liczy się nie tylko redukcja emisji, ale także jej tempo.
Pozostałe cele Polska 2050 są równie mało ambitne.
-> Zakłada zaledwie 40% udział odnawialnych źródeł energii do 2030 roku. Przykładowo Polskie Stronnictwo Ludowe w programie z 2019 roku planowali 50%, choć cele Koalicji Obywatelskiej (33%) były niższe. Warto napomknąć, że wg Forum Energii możliwy jest cel co najmniej 43%, a niedawny raport think tanku Instrat zakłada nawet 76%.
-> Postuluje odejście od węgla do 2040 roku – cel tożsamy z przedstawionym przez Koalicją Obywatelską, ale mniej ambitny od celu Lewicy (2035).
-> Pełna dekarbonizacja ma nastąpić w 2050 roku – podobnie obiecuje Koalicja Obywatelska, Lewica i Polskie Stronnictwo Ludowe (ta ostatnia partia z zastrzeżeniami).
W programie znajdują się następujące punkty:
Czysty prąd – Polska 2050 stawia tu na rozwój fotowoltaiki oraz wiatru na lądzie i na morzu. Zakłada przy tym likwidację wszelkich zbędnych barier rozwoju, choć postuluje współdecyzyjność lokalnego samorządu przy budowie farm wiatrowych. Może to z jednej strony wzmocnić uspołecznienie własności (inwestor będzie bardziej skłonny włączyć lokalną społeczność do udziału w zyskach), ale z drugiej może zastąpić jedną barierę nową, typu NIMBY (Not In My Backyard, „nie na moim podwórku”). Jednocześnie chce wydzielić strefy o szczególnych walorach klimatycznych, w których niemożliwa byłaby budowa wiatraków czy farm słonecznych (o wprowadzeniu podobnych stref rozmawia się m. in. w Niemczech).
W kontekście modelu energetycznego Polska 2050 nie odrzuca energetyki jądrowej, choć pozytywnie podchodzi raczej do małych reaktorów jądrowych (SMR-y), a nie dużych jednostek jak Prawo i Sprawiedliwość. Zapewne ma to związek z osobą głównego stratega programu Krzysztofa Bolesty, zadeklarowanego ich zwolennika. Do tego program zakłada rozbudowę magazynów energii i elektrowni gazowych jako rezerwy mocy dla energetyki odnawialnej.
Solidarna transformacja w górnictwie – Duży nacisk kładziony jest na sprawiedliwą (czy też solidarną) transformację. Większość pomysłów jest tu znana z programów innych partii, ale ciekawa i godna poparcia jest sugestia zapewnienia dochodu gwarantowanego na poziomie pensji minimalnej pracownikom odchodzącym z kopalń. Przy czym Polska 2050 zachowawczo sugeruje, żeby to było opcjonalne zamiast odpraw. Słusznie też zwraca uwagę na inne branże dekarbonizowane, które też wymagają wsparcia jak np. hutnictwo.
Energooszczędny dom – Tu wyznaczono szereg konkretnych celów, jak np. termomodernizacja 5% budynków w Polsce rocznie najpóźniej od 2025 r. czy wprowadzenie standardu zeroemisyjności nowego budownictwa do 2030 r. Obiecują też przeznaczenie 20 mld EUR na termomodernizację i wymianę źródeł ciepła do 2030 r., które – co ciekawe – jest mniej ambitnym celem niż Koalicji Obywatelskiej (25 mld EUR). Jednocześnie Polska 2050 postuluje odejście od ‘kopciuchów’ w domach do 2030 roku (Koalicja Obywatelska i Polskie Stronnictwo Ludowe – do 2030, Lewica – do 2035).
Zakłada też przemianowanie programu “Czyste Powietrze” na “Prawdziwie Czyste Powietrze” i sugeruje szereg konkretnych zmian, jak ‘prawdziwie’ oczyścić nasze powietrze.
Warto też dodać, że dużo uwagi w części opisowej poświęca ubóstwu energetycznemu, gdzie napisano, m.in.: “należy podwyższyć wypłacane zasiłki energetyczne i zreformować zasady ich przyznawania“.
Niskoemisyjny transport – Tu programom Koalicji Obywatelskiej, Lewicy czy Polskiego Stronnictwa Ludowego brakuje konkretów jak w propozycjach Polski 2050. W strategii pojawia się postulat przyznania priorytetu dla rozwoju kolejnictwa i przywrócenie lokalnych połączeń (także w kontekście zwalczania wykluczenia komunikacyjnego). Do 2040 r. przewidują 40 mld zł na ten cel, żeby zbudować 6 tys. kilometrów nowych i zmodernizowanych torów.
W zakresie elektryfikacji transportu program zakłada dofinansowanie punktów ładowania (ale już nie samochodów) oraz pełną wymianę taboru pojazdów w sektorze publicznym na bezemisyjne. Jest też postulat zniesienia akcyzy na prąd do zasilania bezemisyjnego transportu zbiorowego.
W części opisowej Polska 2050 rozważa też zakazanie pojazdów spalinowych od 2035 r. (zdaniem Ekowyborcy zbyt zachowawczo, ale dobrze, że temat został poruszony) i zwiększenie akcyzy na nowozarejestrowane samochody od 2025 r. (aby Polska nie była dalej rynkiem drugiego obiegu samochodów spalinowych z Zachodniej Europy).
O tym już się mówi w niektórych innych partiach, tym niemniej warto docenić, że Polska 2050 zwraca też uwagę na potrzebę ograniczenia przelotów na trasach krótko- i średniodystansowych. Do tego sprzeciwia się transportowi towarów wodnymi drogami śródlądowymi.
Zgrzyta za to poparcie Polski 2050 (wobec wcześniejszych deklaracji Szymona Hołowni) dla budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego, którą ruch uznaje “za konieczną, ale nie priorytetową”.
Rolnictwo przyjazne dla środowiska – Tu plany należą naszym zdaniem do najambitniejszych. Dosyć rozbudowane zapisy odnośnie wsparcia rolnictwa ekologicznego znajdują się np. w programach Polskiego Stronnictwa Ludowego i Partii Zieloni czy też Rafała Trzaskowskiego, ale tylko Polska 2050 założyła konkretny cel: 25% areału użytków rolnych w reżimie ekologicznym do 2030 r. (z poziomu 3,3%). W tym zakresie więc wprowadza ważny nowy postulat do dyskursu politycznego. W opisowej części programu pojawiają się inne cele jak redukcja zużycia nawozów o 20% czy pestycydów o 50% do 2030 r.
Polska 2050 rozważa także wprowadzenie systemu premiowania zmian systemu orki i innych sposobów oszczędzania gleby, inwestowanie w małą retencję, czy popularyzowanie zadrzewień śródpolnych. Generalnie wiele tu jest też mowy o włączeniu rolników w procesy dekarbonizacyjne.
Szlak dla obywateli – Tu chyba najmocniejsza część programu, czyli współuczestnictwo obywateli w procesie transformacji. Pod hasłem Zielonego Paktu zakłada partycypację obywateli w podejmowaniu najważniejszych decyzji (np. poprzez wzorowaną na Francji Naradę Narodową czy panele obywatelskie). Oczywiście, takie postulaty nie są nowe dla polskiej polityce, w tym szczególnie dla Razem czy Partii Zieloni, czy w kontekście ruchów miejskich (skąd wyszły idee paneli obywatelskich). Tym niemniej warto zwrócić na to uwagę, gdyż jest to uwyplukona i ważna część programu dla Polski 2050.
Dodatkowo program postuluje gruntowną zmianę w edukacji, która wprowadziłaby kwestie środowiskowo-klimatyczne do programów nauczania WOS-u, historii, fizyki, geografii i innych przedmiotów szkolnych.
Jest też postulat Centrum Wsparcia Prosumenta (CWP), czyli powiatowe punkty wsparcia obywateli. Analogiczny postulat w 2019 roku miała w swoim programie Koalicja Obywatelska, choć nazwała to po prostu ‘doradcą energetycznym’.
Zielona Rada Ministrów i procedura ‘zielonego światła’ – Ważny postulat i chyba unikatowy postulat Polska 2050. Jedyną podobną propozycję znaleźliśmy w programie Partii Zieloni, którzy postulują “utworzenia rządowego zespołu zadaniowego z włączeniem przedstawicieli ministerstw środowiska, energii, rozwoju, transportu, rolnictwa i przemysłu, pod nadzorem wicepremiera”. Dotyczyło to jednak programu Czyste powietrze, jednak widać podobny zamysł.
Polska 2050 zaleca, aby zielony wicepremier stał na czele Komitetu Rady Ministrów ds. dekarbonizacji gospodarki. „Zielony Komitet” poddawałby projekty ustaw procedurze „Zielonego Światła”. Procedura ta na etapie rządowego procesu legislacyjnego blokowałaby ustawy zwiększające emisje lub w jakikolwiek sposób negatywnie oddziałujące na klimat.
Jak widać w szczegółach jest sporo godnych uwagi propozycji. Mogę dziwić tematy pominięte w programie, jak np. tylko lekko zarysowany w części opisowej temat dekarbonizacji przemysłu czy kluczowej dla Unii Europejskiej technologii wodoru (kwestia np. lasów zapewne zostanie poruszona w przyszłych programach Polski 2050). Oczywiście na poziomie fundamentalnym budzi niedosyt niedobór ambitnych elementarnych celów klimatycznych, niezgodnych z celami unijnymi. Na pewno dużym plusem jest jasny sposób przekazu i narracja, która ma szansę trafić „pod strzechy”. Motyw zielonego szlaku to opowieść, która może pomóc w transformacji.
Warto też poczytać część opisową program “Polska na zielonym szlaku”, gdzie pojawia się trochę ciekawych, choć konkretnych propozycji, których nie ma w streszczeniu na początku.
Polski rząd przyjął Politykę energetyczną Polski do 2040 roku, więc Ekowyborca zamierza podzielić się swoimi uwagami do planu polskiego rządu…
Zatem jaki jest ten dokument?
Nijaki, Niespójny i Niezaskakująco mało ambitny
W gruncie rzeczy to po prostu smutne, że pierwszy polski program polityki energetycznej Polski od 12 lat, a który powstawał już kilkanaście miesięcy, jest tak miałkim i niespójnym dokumentem.
TRZY FILARY
Plan grzmi, że polska energetyka przejdzie transformację energetyczną do 2040 r. i będzie ona oparta na trzech filarach, czyli:
sprawiedliwej transformacji
zeroemisyjnym systemie energetycznym
dobrej jakości powietrza.
Brzmi nieźle? Gorzej, że nic takiego nie wynika z samego dokumentu, szczególnie w kontekście 'zeroemisyjnej energetyki’.
Wady dokumentu są liczne i aż trudno wszystko ogarnąć:
➖ Plan został ograniczony do sektora energii i ciepłownictwa. Nie ma żadnych w nim propozycji dla takich obszarów jak rolnictwo czy przemysł, natomiast kwestia transportu jest ograniczona do kilku wzmianek (jak dążenie do zeroemisyjnej komunikacji publicznej do 2030 r. we wszystkich większych miastach).
➖ Cel redukcji emisji wynosi 30% do 2030 r. wobec 1990 r. Przypominamy, że cel unijny na ten rok to 55%. Szczególnie przedziwny jest tu fakt, że już teraz emisji polskie są ok. 30% niższe niż w 1990 r., czyli w pewnym sensie można uznać, że rząd nie planuje ŻADNYCH redukcji emisji w najbliższych 10 latach.
➕ Dobra wieść jest taka, że do 2030 roku zakładana wyższa energooszczędność gospodarki (niższe zużycie energii pierwotnej), rozwój ciepłownictwa zeroemisyjnego, wycofanie spalania węgla w miejskich gospodarstwach domowych czy rozwój udziału energetyki odnawialnej do 32% udziału w rynku oznacza, że polski cel emisyjny powinien być z łatwością pobity. Ale do 55% raczej na pewno nie dobije.
➖ Udział węgla do 2030 r. ma wynosić nie więcej niż 56% (choć być może spadnie nawet do 37,5%). Udział OZE (32%) i węgla 37,5-56%) nijak się nie sumują do 100%, więc brakujące 'procenty’ pokryje zapewne gaz ziemny.
➕ Dużo w dokumencie pisze się o ochronie wrażliwych grup społecznych jak np. górnicy, ale także o walce z ubóstwem energetycznym. Zobaczymy jak to wyjdzie w praktyce, ale ten fragment PEP 2040 należy akurat do najlepiej się zapowiadających. Sprawiedliwość transformacji jest bowiem kluczowa dla jej sukcesu.
➕ Do 2040 r. potrzeby cieplne wszystkich gospodarstw domowych pokrywane będą przez ciepło systemowe oraz przez zero- lub niskoemisyjne źródła indywidualne. Dzięki inwestycjom w transformację sektora ciepłowniczego, elektryfikację transportu oraz promowanie domów pasywnych i zeroemisyjnych (wykorzystujących lokalne źródła energii), w widoczny sposób ma poprawić się jakość powietrza. Przy czym…
❔ WTF ❔ Cytujemy: „kluczowym rezultatem transformacji odczuwalnym przez każdego obywatela będzie zapewnienie czystego powietrza w Polsce.” A my naiwnie myśleliśmy, że w transformacji chodzi o walkę z kryzysem klimatycznym, a czyste powietrze to tylko bonus. W ramach ciekawostki warto napisać, że poza wstępem temat klimatu w ogóle nie pojawia się jako cel transformacji.
ENERGETYKA
Większość dokumentu poświęcony jest energetyce. Tu filarami mają być energetyka wiatrowa morska, energia jądrowa i energetyka rozproszona (prosumencka).
➕ Energetyka wiatrowa morska
Ten punkt wygląda najsensowniej – 5,9 GW do 2030 r. i 11 GW do 2040 r. Warto byłoby przeprowadzić analizę, czy jednak ambitniejszy cel 11 GW do 2030 roku nie byłby równie realny. 6-11 GW energii wiatrowej zapewniłoby ok. 15-28% obecnego zapotrzebowania Polski na prąd [szacunki własne].
➕➖ Energia jądrowa
Jak wiadomo pierwszy blok jądrowy ma powstać w 2033 roku o mocy 1-1,6 GW. Potem co 2-3 lata ma powstawać kolejny aż łącznie Polska ma wybudować 6 bloków (czyli łącznie od 6 do 9,8 GW).
I tu zaczynają się schody…
Zakładając, że nie będzie żadnych opóźnień oznacza to, że program jądrowy zakończy się gdzieś między 2043 a 2048 rokiem. Łącznie zapewnią zaś do 27% energii elektrycznej (wg PPEJ). Zbyt wolno i zbyt mało w stosunku do potrzeb…
➖ Energetyka wiatrowa lądowa
Nie istnieje w programie (poza jedną wzmianką). Sugeruje to, że rząd chce podtrzymać kurs na zablokowanie tej formy energetyki (ustawa odległościowa zostanie utrzymana w mocy?), a tym samym przyczyni się do znacznego spowolnienia tempa transformacji.
Ten punkt PEP 2040 jest po prostu przedziwny. PRZEDZIWNY!
Zakłada on, że do 2030 roku fotowoltaiki w sieci będzie od 5 do 7 GW.
Przypominamy, że w 2020 roku do sieci przyłączono ponad 2 GW nowych mocy fotowoltaicznych i w grudniu zeszłego roku osiągnięto łączny poziom mocy zainstalowanych 3,5 GW. Założywszy, że to tempo się utrzyma Polska osiągnie cel na 2030 rok gdzieś na jesieni 2021 roku (czyli w tym roku).
➕ Biomasa
Program PEP 2040 powinien w tym punkcie zadowolić sceptyków. Zakłada on ograniczenie produkcji bioenergii tylko z masy odpadowej. Nie zakłada żadnych wycinek i upraw bioenergetycznych, a tylko lokalną produkcję z odpadów czy ścieków.
➖ Gaz ziemny
Wygląda na to, że wszelkie braki w dostawach energii elektryczne rząd zamierza pokryć za pomocą gazu. Wg rządu gaz ziemny ma być energią pomostową, ale nie ma żadnej wzmianki o tym, kiedy przestanie być owym 'pomostem’. Warto wiedzieć, że innych programach rządowych prognozuje się nawet 30% udziału gazu w systemie w połowie lat 40, a ten dokument wydaje się z nimi dosyć spójny.
❔ Zeroemisyjna energetyka ❔
Program chwali się zeroemisyjną energetyką. Ale kiedy i jak nie dowiemy się z tego dokumentu. Plan energetyki jądrowej może się rozciągnąć w lata 2050+, a energetyka solarna czy wiatrowa lądowa traktowane są po macoszemu.
1/19
W jakim stopniu zgadzają się Państwo ze stwierdzeniem:
Czy powinno się usunąć pierwotną biomasę leśną z listy źródeł energii kwalifikujących się do wsparcia publicznego w dyrektywie o promowaniu energii ze źródeł odnawialnych (RED)? TAK
