Magazynują wodę i ją oczyszczają, doskonale chronią przed okresami suszy, stabilizując poziom wód gruntowych. Są najlepszym zabezpieczeniem przed powodziami, a także mają zbawienny wpływ na klimat. Są wreszcie oazami bioróżnorodności oraz miejscem występowania rzadkich i zagrożonych wyginięciem grup i gatunków roślin (rosiczka) oraz zwierząt (płazy i owady). I co najważniejsze, nie potrzebują na swoje funkcjonowanie miliardów złotych jak dziesiątki państwowych instytucji, które mają wpisane w swą działalność dbanie o przyrodę, gospodarkę i klimat. Wystarczy tylko nie ingerować w ich delikatne i bardzo wrażliwe ekosystemy. Mokradła.
Pomimo faktu, że mokradła zajmują dzisiaj w Polsce ledwie kilka procent powierzchni kraju, to są zdecydowanie największym i najbardziej ekonomicznym magazynem wody – same tylko torfowiska gromadzą więcej wody niż wszystkie zbiorniki wodne razem wzięte (1). Są ponadto pozbawione wad dużych otwartych, sztucznych zbiorników, narażonych m.in. na ogromne parowanie i stanowiących trwałą ingerencją w naturalne ekosystemy rzeczne.
Żywe torfowisko, posiadające aktywną roślinność torfotwórczą, to nie tylko wydajny filtr i wspaniały magazyny na wodę, ale także miejsce trwałego zdeponowania węgla atmosferycznego, zasymilowanego przez rośliny, a tym samym usuniętego z atmosfery, cierpiącej na groźną dla klimatu nadwyżkę dwutlenku węgla (2).
Niestety, przez lata nieodpowiedzialnej polityki w zakresie gospodarki wodnej, w tym osuszania mokradeł i eksploatacji torfowisk, melioracji terenów podmokłych lub okresowo zalewanych, Polska pozbawiła się jednego z najważniejszych atutów w walce ze zmianami klimatu i pustynnieniem kraju.
Z kolei regulacja rzek, szczególnie małych cieków, mających kluczowe znaczenie dla prawidłowych stosunków wodnych, sprawiła że zanikły również strefy bagienne w dolinach większości rzek. Stanowiły one doskonały magazyn wody oraz jej biologiczny filtr, chroniąc zarówno okoliczne tereny przed erozją, jak też rzeki przed wysychaniem w okresach mniejszej ilości opadów.
Prowadzone – często w imię tzw. gospodarki przeciwpowodziowej – regulacje cieków, przyczyniły się do wzrostu ryzyka wystąpienia gwałtownych powodzi, narażając równocześnie wiele obszarów na okresy suszy. Jednocześnie, zamienione w kanały i rowy melioracyjne rzeczki, stały się szybkim pasem transmisyjnym, którym zanieczyszczenia chemiczne (związki azotu i fosforu) oraz biologiczne z pól i łąk trafiają bezpośrednio do Bałtyku, powodując jego drastyczne przeżyźnienie i w konsekwencji zakwity sinic, a następnie powstawanie i powiększanie się stale martwych biologicznie rejonów w jego strefach przydennych.
Zanik mokradeł to także utrata unikatowych siedlisk, i skrajnie zagrożonych grup i gatunków zwierząt oraz roślin, które nie będą potrafiły funkcjonować w innych ekosystemach. Ich ochrona powinna być bezwzględnym priorytetem dla każdego państwa, rządu i społeczeństwa.
Pozostałości mokradeł w Polsce są dzisiaj jedynie dalekim echem czasów ich świetności sprzed wieków, mimo to ich pozytywny wpływ na stosunki w kraju wodne nadal trudno przecenić. Tym bardziej przykre jest, że mokradła i torfowiska, mimo stale rosnącej wiedzy naukowej o ich kluczowej roli dla ekosystemów, gospodarki i klimatu, wciąż narażone są na dewastację i zanikanie. Szczególnie razi dramatycznie niska świadomość społeczna w tym zakresie. W potocznym społecznym odbiorze są to wciąż tereny nieprzydatne i pozbawione wartości, które należy osuszać, by móc je wykorzystywać w rolnictwie i budownictwie. Takie patologiczne podejście wystawia możliwe najgorsze świadectwo również polskiej edukacji, która w obszarze ekologii poniosła dość spektakularną klęskę.
Niedoceniane i bezmyślnie eksploatowane oraz niszczone mokradła są najcenniejszymi elementami polskiej przyrody, które na dodatek mają kluczowy wpływ na stabilizację procesów klimatycznych i zachowanie bioróżnorodności. A wystarczy tylko ich nie niszczyć i nie ingerować w ich wrażliwe ekosystemy, pozwolić by powstawały kolejne, na przykład dzięki darmowej pracy bobrów (3). To nie melioranci, lecz bobry potrafią zrobić dobry klimat. Pomyślmy o tym nie tylko podczas Międzynarodowego Dnia Mokradeł.
Konfederacja 4 lipca zaprezentowała program #PolskaNaNowo, który wg tego ugrupowania ma być „programem dla Polski po lockdownie”. Przeczytaliśmy go, by stwierdzić – bez zaskoczenia – że jest to program antyekologiczny.
Klimat Jeśli chodzi o klimat, Konfederacja twierdzi, że „błyskawiczny proces dekarbonizacji nie jest możliwy, a Polska powinna pójść swoją drogą transformacji energetycznej, wypowiadając unijny Europejski Zielony Ład”. Czy Konfederacja wie, że to byłoby tożsame z wyjściem z UE? Prawdopodobnie wie, ale o tym nie pisze. Jako polska „droga transformacji energetycznej” wymieniana jest inwestycja w elektrownie jądrowe jako stabilne, bezpieczne, niskoemisyjne źródła energii – w programie nie ma jednak żadnych szczegółów, ile i kiedy takie elektrownie miałoby powstać, ani kiedy Polska miałaby stać się neutralna klimatycznie. Zresztą hasło „neutralności klimatycznej” w ogóle w programie nie pada, a do osiągnięcia neutralności klimatycznej nie wystarczy samo zastąpienie energii z węgla energetyką jądrową. Co bardziej zaskakujące, nie ma też mowy o OZE. Nic. Czyli cały pomysł Konfederacji na transformację energetyczną to elektrownie jądrowe, jednak nie wiadomo kiedy, ile i gdzie. Natomiast w programie pojawia się kilka pomysłów, które de facto zwiększyłyby emisje CO2 jak wycofanie się z systemu handlu emisjami i obniżka cen paliwa poprzez obniżenie opodatkowania cen paliw.
Ochrona przyrody To coś, czego w programie Konfederacji po prostu nie ma. Nic o lasach, nic o parkach narodowych, nic o przeciwdziałaniu powodziom czy suszy… Za to jest mowa o zlikwidowaniu opłaty wodnej (w cenie wody) oraz opłaty za korzystanie ze środowiska (w cenie wywozu odpadów), czyli de facto obniżenie kosztów korzystania ze środowiska i pozbawienie części środków przeznaczonych teoretycznie na to, by to środowisko chronić. Mowa jest też o bliżej niesprecyzowanym wzroście gospodarczym i inwestycjach, a to z reguły nie służy dobrze przyrodzie. Tak samo jak znoszenie regulacji dotyczących budowy – a Konfederacja chce „systemowej deregulacji prawa budowlanego oraz ułatwienia procesu odrolnienia ziemi w miastach” – czyli de facto więcej chaotycznej zabudowy.
Ochrona zwierząt – to według Konfederacji lewacka ideologia, której nie będą ulegać. W rozdziale zatytułowanym „Rolnictwo bez ideologii” przeciwstawiają się „sztucznemu narzucaniu lewicowej ideologii pod nazwami ,,Piątki dla zwierząt” czy ,,Zielonego ładu” oraz postulują „ukrócenie samowoli organizacji „ekologicznych”. Konfederacja od dawna broni ferm przemysłowych, więc takie stanowisko nie jest zaskakujące. Razi natomiast manipulacja, jaką jest odwoływanie się do rodzimych tradycji rolnictwa, harmonijnie współpracującego z przyrodą, w sytuacji gdy de facto broni się nieekologicznego modelu rolnictwa przemysłowego. Fermy przemysłowe nie mają nic wspólnego z tradycyjnymi gospodarstwami i warto byłoby je odróżniać.
Czyste powietrze – zanieczyszczenie smogiem to kolejny nieistniejący wg Konfederacji program. W programie nie ma o nim mowy. Wręcz przeciwnie, postulując obniżkę cen paliwa, ugrupowanie to chętnie przyczyniłoby się do wzrostu zanieczyszczeń poprzez zwiększenie ruchu samochodowego.
Gospodarka odpadami – to jedyny proekologiczny punkt w programie „Polska na nowo”. Piszą: „Recykling odpadów może być opłacalny. Dziś za sortowanie nie przysługuje żadna gratyfikacja, ale za niesortowanie można otrzymać wysokie kary. Zmienimy tę logikę: poprzez system kaucji za opakowania oraz działalność punktów i automatów skupowych umożliwimy Polakom drobne zwroty finansowe za sortowanie śmieci. Bardziej skupimy się też na ograniczaniu masowej produkcji niepotrzebnych odpadów. Polska nie może być śmietniskiem Europy i świata. Postulujemy ustawowy zakaz wwożenia odpadów z zagranicy.” Są to ogólniki, ale widać, że w zakresie gospodarki odpadami Konfederacja przynajmniej deklaruje poparcie dla ekologicznych rozwiązań. Nie wiadomo tylko, jak te pomysły mają się do postulatów deregulacji w gospodarce oraz obniżenia/zlikwidowania opłat za korzystanie ze środowiska.
Hałas jest określany przez Światową Organizację Zdrowia, jako drugie, po zanieczyszczeniu powietrza, najpoważniejsze zanieczyszczenie świata. Żyjemy otoczeni nim szczelnie, tak samo jak smogiem, rzadko zdając sobie sprawę z tego, jak groźny jest dla zdrowia fizycznego i psychicznego.
Naukowcy nie mają co do tego żadnych wątpliwości: hałas szkodzi. Każdemu i bez żadnych wyjątków. Ekstremalnie głośne dźwięki mogą doprowadzić natychmiast do całkowitej utraty słuchu albo do zawału serca. Dźwięki głośne, oddziałujące na organizm przez długi czas, mogą dać ten sam rezultat, tyle, że po latach. To jednak nie wszystko, co hałas może uczynić z naszym zdrowiem. Ciągłe poczucie zmęczenia, sen, po którym nie budzimy się pełni energii, kłopoty z koncentracją, trudności w nauce, irytacja, nerwowość, drażliwość – to pierwsze sygnały informujące o tym, że mamy z hałasem problem.
Te negatywne symptomy pojawiają się dlatego, że hałas inicjuje różnorodne zmiany chociażby w układzie krążenia począwszy od naczyń włosowatych, na na sercu skończywszy. Powoduje zaburzenia rytmu serca, dodatkowe skurcze, zwężenie drobnych naczyń krwionośnych i zmniejszenie wielkości przepływu krwi w tkankach. Bez użycia specjalistycznej aparatury nie możemy samodzielnie stwierdzić, że zmiany te w organizmie zachodzą. Kiedy doświadczamy ich rezultatów, takich jak choroby układu krążenia, zwykle jest już za późno, żeby naprawić zaistniałe szkody.
Nad zrozumieniem tego mechanizmu pracował między innymi zespół badawczy z londyńskiego Imperial College (Department of Epidemiology and Public Health) pod przewodnictwem Dr Jarsa Larupa. Naukowcy potwierdzili, że hałasy podnoszą ciśnienie krwi także wtedy, kiedy nie zdołają obudzić śpiącej osoby. Dlatego przebywając w hałasie możemy być nieustannie zestresowani w ogóle nie zdając sobie sprawy z tego, co rzeczywiście powoduje ten stan. W rezultacie hałas może prowadzić także do zaburzeń i chorób psychicznych wynikających z utrzymywania organizmu w stanie stałego napięcia, od którego w naszym głośnym świecie bardzo trudno jest się uwolnić.
Do zbliżonych wniosków prowadzą wyniki badań stanowiące podstawę raportu Światowej Organizacji Zdrowia na temat zanieczyszczenia hałasem opublikowanym w 2018 roku (WHO Environmental Noise Guidelines for the European Region), którego autorzy z równą powagą podchodzą do wszechobecnego hałasu komunikacyjnego, co do drażniących, wszechobecnych prywatnych urządzeń służących do zabawy i rozrywki. Nawet one, użytkowane w nadmiarze, mogą spowodować poważne szkody ze względu na to, że poziom głośności dźwięku, który uruchamia szkodliwe zmiany w organizmie jest zaskakująco niski.
Tę kwestię przebadał wiele lat wcześniej polski uczony profesor Zbigniew Witold Engel z Akademii Górniczo-Hutniczej, który ustalił, że już dźwięki na poziomie 35-70 dB wpływają ujemnie na organizm przeciążając między innymi układ nerwowy, obniżając ostrość wzroku, odbierając możliwość zdrowego snu czy innych form wypoczynku w ciągu doby. Hałasy w zakresie 70-85 dB redukują wydajność pracy, niszczą słuch, powodują migreny, a zawarte w przedziale 90-130 dB są dla człowieka niebezpieczne, przekładając się między innymi na choroby układu krążenia, układu pokarmowego. A tak głośno, jak jest w obecnych czasach, nie było jeszcze nigdy dotychczas w historii świata, gdyż dopiero w ostatnich dekadach powszechny dostęp do setek urządzeń wytwarzających głośne dźwięki stał się faktem, a co za tym idzie hałas, w coraz większym i większym stopniu, przejmuje kontrolę nad naszą codziennością.
Niestety wiedza na temat szkodliwości hałasu nie jest powszechna. Lekarze – za wyjątkiem specjalistów medycyny pracy, doskonale zorientowanych co do tego, że hałas może prowadzić do poważnych chorób, wciąż rzadko diagnozują przyczyny różnorodnych dolegliwości uwzględniając takie czynniki jak zamieszkanie pacjenta przy ruchliwej szosie albo w otoczeniu bardzo hałaśliwych sąsiadów. Aby zmieniać ten stan rzeczy i zwiększać ogólny poziom wiedzy o szkodliwości hałasu ustanowiono Międzynarodowy Dzień Świadomości Zagrożenia Hałasem obchodzony co roku 25 kwietnia.
Agnieszka Kantaruk
NOTA BIO: Autorka jest dziennikarką i fotoreporterką. W przeszłości związana przez wiele lat z redakcją „Dziennika Polskiego”. Stała współpracowniczka agencji fotograficznej BE&W. Obecnie zbiera materiały do reporterskiej książki na temat zanieczyszczenia hałasem w Polsce i popularyzuje to zagadnienie we współpracy z organizacjami pozarządowymi.
Linki:
Environmental Noise Guidelines for the European Region (2018)
Dzień Ziemi jest świetną okazją, by politycy i partie mogli zaprezentować się z ekologicznej strony. Sami oceńcie, jak to wypadło w tym roku w polskiej polityce. Kolejność alfabetyczna.
Konfederacja
Raczej nie spodziewaliśmy się, że Konfederacja cokolwiek napisze z okazji „lewackiego” święta Dnia Ziemi. Ale pomyliliśmy się 😉
Konfederacja poświęciła dziś sporo energii na zorganizowanie konferencji w sprawie rozbieranej obecnie elektrowni węglowej w Ostrołęce. Oczywiście nie po to, by świętować zakończenie tego szkodliwego dla klimatu projektu, ale po to, by wytykać PiSowi marnotrawstwo publicznych pieniędzy (słusznie) oraz uległość wobec polityki klimatycznej UE.
Tak więc Dzień Ziemi w Konfederacji „zaliczony” – obroną polskiego węgla i sprzeciwem wobec polityki klimatycznej.
Lewica zaprezentowała dziś ( i nie tylko dziś) bardzo proekologiczne oblicze. Zarówno na oficjalnym profilu, jak i na profilach posłów, posłanek, lewicowych działaczy i młodzieżówek partii były dziś liczne posty o tematyce eko. Na oficjalnym profilu Lewica zaprezentowała konkretne propozycje, które przyczynią się do sprawiedliwej, zielonej transformacji:
Zakaz importu węgla kamiennego
Osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.
Program likwidacji ubóstwa energetycznego do 2030 r.
8 mld zł rocznie na inwestycje w zieloną energię
Przyspieszenie realizacji programu “Czyste Powietrze”
Rzetelna edukacja klimatyczna
Fundusz Dzikiej Przyrody
Zwiększenie środków na program wspierania małej retencji
10% lasów w Polsce wolnych od ingerencji człowieka
Wiosna Biedronia zachęcała za to do podjęcia challengu #WiosnaBezMięsa To wyzwanie podjął także sam Robert Biedroń!
Za to Razem postawiło na promocję atomu jako backupu dla OZE, niezbędnego według nich dla dekarbonizacji. Razem przywołuje w tej sprawie stanowisko Polskiej Akademii Nauk.
Co to ma wspólnego z Dniem Ziemi? Otóż Szymon Hołownia bardzo docenia ekologiczne propozycje tego kandydata, dotyczące m.in. zazielenienia miasta, zmniejszania zanieczyszczeń powietrza, rozwoju OZE, transportu publicznego czy ochrony jerzyków, żeby zwalczały komary. Według słów Hołowni, Konrad Fijołek będzie zielonym prezydentem miasta.
Natomiast think tank Polski 2050 przypomniał dziś o programie „Polska na Zielonym Szlaku”.
Z kolei ruch społeczny Polska 2050 w całej Polsce organizował różnego rodzaju akcje pro-eko z okazji Dnia Ziemi, takie jak ekospacery połączone ze sprzątaniem czy rozdawanie sadzonek drzewek.
Polskie Stronnictwo Ludowe
Ogólniki. Tak najkrócej można streścić post Władysława Kosiniaka-Kamysza czy regionalnego oddziału PSL, udostępniony potem na głównym profilu PSL. Chcielibyśmy konkretów, przede wszystkim informacji, czy PSL przestanie bronić hodowli przemysłowych.
Prawo i Sprawiedliwość
Na oficjalnych profilach PiS na Twitterze i FB nie znaleźliśmy żadnej wzmianki o Dniu Ziemi. Temat ten wyraźnie został potraktowany jako poboczny.
Zdaje się, że dzisiaj tylko Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz prezydent Duda zajmowali się tym tematem. Ministerstwo Klimatu skupiło się na edukacji, prezentując lekcjezklimatem.pl dla uczniów – to wartościowa, merytoryczna propozycja, polecamy.
Natomiast prezydent Andrzej Duda bierze udział w szczycie klimatycznym zorganizowanym przez prezydenta USA j.Bidena – jutro ocenimy, jak wypadnie. (Edit.: Już wiemy, że wypadł źle, chwaląc się między innymi wynegocjowaniem z górnikami zamykania kopalń do 2049 r. Młodzieżowy Strajk Klimatyczny napisał o tym tak. )
Zieloni (Partia Zieloni) – tu bez zaskoczenia: Partia Zieloni była i jest proekologiczna i podkreśla to przy każdej okazji. Dziś był więc zarówno ogólny post na profilu
Jak to się stało, że tak chętnie niszczymy inne organizmy? Okradamy się przy tym z niepowtarzalnych wrażeń i bodźców? I wciąż tak brutalnie odtrącamy wyciąganą do nas zieloną dłoń natury? Warto sobie zadać te pytania nie tylko w Dzień Doceniania Chwastów.
Gdy homo sapiens powoli decydował się na bardziej osiadły tryb życia i związaną z tym uprawę roli, zajmował pod nią stopniowo coraz więcej terenów. Zmieniał w ten sposób naturalne ekosystemy – wycinał lasy, osuszał mokradła, by na ich miejsce tworzyć łąki i pola. Największym uznaniem człowieka cieszyły się te rośliny, które mogły być dobrym źródłem pokarmu dla niego i hodowanych zwierząt lub dostarczały mu włókien, z których wytwarzał tkaniny.
Niewielka grupa gatunków, przy wsparciu człowieka, zaczęła powoli dominować w roślinnym świecie. Pszenica, żyto, kukurydza, ryż, owies, proso, sorgo – tymi gatunkami oraz paroma innymi roślinami, człowiek obsiewa od stuleci większość nadających się do uprawy obszarów. Nie zapominajmy jednak, że kiedyś należały one do natury i dzikiej przyrody. Pod wpływem działalności człowieka stopniowo jednak traciły swój naturalny charakter. Zbiorowiska roślinne wykształcone w procesie ewolucji były zastępowane przez takie, których twórcą był człowiek, stąd mówimy o ich antropogenicznym charakterze.
Natura jednak nigdy nie poddaje się łatwo. W tym wypadku postanowiła także wtrącić swoje „trzy grosze”. Na tworzonych przez ludzi polach, przeznaczonych dla wybranych roślin, zaczęli się pojawiać także inni roślinni goście, którzy czuli się równie dobrze w zmienianych przez człowieka ekosystemach. Tak prawdopodobnie zaczęła się historia roślin segetalnych, czyli polnych, które potocznie określamy mianem chwastów.
Dlaczego odtrącamy zieloną dłoń?
W czasach rolnictwa pierwotnego natura miała dużo łatwiej i skrzętnie wykorzystała swoją szansę. Na początku swej rolniczej drogi, skazany na ręczną pracę człowiek, nie był w stanie skutecznie pozbywać się niechcianych intruzów. Można jednak też pokusić się o stwierdzenie, że natura wyciągnęła do nas wtedy swoją zieloną dłoń i także na tym polu (nomen omen) poszła z człowiekiem na współpracę. Miała też dość czasu, by „wprzęgnąć” polne rośliny w swoje ewolucyjne procesy i łańcuchy pokarmowe. Co innego jej pozostało? Wszak człowiek coraz szybciej pozbawiał ją dotychczasowych terenów i ukształtowanych tam w wyniku ewolucji zbiorowisk naturalnych. Zaproponowała więc pewien ekologiczny, dobrosąsiedzki kompromis.
Rośliny synantropijne pojawiły się zresztą nie tylko na polach. Natura dostrzegła też „lukę” w naszym bezpośrednim otoczeniu. W sąsiedztwie ludzkich siedzib, na „zaniedbanych” podwórkach, pod płotami, często w miejscach bogatych w azot, pojawiły się inne „chwasty” – rośliny ruderalne, takie jak pokrzywa czy łopian. Przez bardzo długi czas zarówno rośliny segetalne i ruderalne przeżywały swoje najlepsze dni. Nic dziwnego, że wokół nich natura zbudowała kolejny bioróżnorodny świat, na który składały się skomplikowane powiązania pomiędzy roślinami, owadami czy ptakami.
Człowiek miał jednak inne plany wobec wydartych przyrodzie terenów. Wraz z cywilizacyjnym rozwojem, wyposażony w kolejne narzędzia, idee, a przede wszystkim herbicydy, wypowiedział naturze totalną wojnę i nie zamierzał iść z nią na żadne kompromisy. Intensywne, monokulturowe rolnictwo, wsparte przemysłem chemicznym oznaczało smutny koniec dla wielu gatunków, które przystosowały się do życia obok człowieka. Pewien rozdział pisany wspólnie przez człowieka i naturę kończy się dzisiaj na naszych oczach. Wymierają rośliny polne i te przydomowe. Nie chcemy już pokrzyw i innych chwastów. Zapominamy jednak, że z tymi roślinami związały swe losy bardzo liczne gatunki zwierząt, ptaków i owadów. Zachwycamy się wdziękiem motyli, ale czy zdajemy sobie na przykład sprawę, że rusałki, jedne z największych i najpiękniejszych przedstawicieli tej grupy zwierząt, potrzebują tzw. „chwastów” do rozmnażania? Ich gąsienice, szczególnie pokrzywników i pawików, wprost uwielbiają pokrzywy, zjadając je z ogromnym smakiem. Nie pogardzą nimi również admirały, ceiki, kratowce i osetniki. Ten ostatni gatunek na żłobki dla swoich maluchów wybiera także ostrożenie, osty i popłochy!
Polne rośliny zagrożone
Zdaniem autorów opracowania „Zagrożone chwasty polne Opolszczyzny i ich ochrona” (1) najmocniej na wyginięcie są narażone „ grupy chwastów związanych z tradycyjnymi uprawami, zanikającymi obecnie lub prowadzonymi zupełnie innymi metodami, np. uprawami lnu”. Do gatunków wymarłych zalicza się już np. kaniankę lnową oraz lnicznika właściwego. Wydłuża się także lista chwastów polnych zagrożonych wyginięciem na terenie Polski lub poszczególnych jej regionów. Są na niej m.in.: miłek szkarłatny i letni, włóczydło polne, krowiziół zbożowy, czarnuszka polna, czyściec polny, jaskier polny, kurzyślad błękitny, kąkol polny, stokłosa żytnia czy złoć łąkowa – czytamy w wydawnictwie Klubu Przyrodników (2). Tym samym nieodwracalnie tracimy kolorowy świat, który niektórzy z nas znają ze swojego dzieciństwa.
Dlaczego polne chwast giną? Przyczyn jest wiele, za najważniejsze uważa się nadmierne zakwaszanie lub ich alkalizację, nawożenie, chemizację i zmianę stosunków wodnych. Ogromny wpływ na ich zanik ma także likwidacja zadrzewień śródpolnych, oczek wodnych i terenów podmokłych. Kolejnym problemem jest niewłaściwe wykorzystanie gnojowicy i ścieków oraz składowania odpadów rolnych, skutkujące często ekspansją gatunków obcych.
Zanik roślin polnych i ich zbiorowisk oznacza, że tracą swoje siedliska i źródła pokarmu także bardzo liczne gatunki owadów, ptaków i innych zwierząt. Potwierdzają to wieloletnie badania. Obserwowane powszechnie w ostatnich dziesięcioleciach wymieranie wielu grup zwierząt, np. ptaków, najszybciej postępuje właśnie w krajobrazie rolniczym, który w coraz mniejszym stopniu przypomina ten znany nam sprzed lat.
Chwasty jak wilki i nietoperze?
Większość z nas wciąż nie rozumie, że chwasty nie tylko można, ale i należy chronić. Autorzy publikacji Klubu Przyrodników zwracają uwagę, że „ niewiele zagadnień dotyczących ochrony przyrody budzi większe zdziwienie w tzw. szerokich kręgach społeczeństwa niż „ochrona chwastów”. Przez wieki przyzwyczailiśmy się chwasty tępić, opryskiwać, wyrywać, wycinać, wykopywać, palić i niszczyć na sto innych sposobów.” (1) Wciąż portale internetowe i poradniki ogrodnicze są pełne informacji o tym, jak pozbyć się chwastów, a półki ogrodniczych sklepów uginają się od chemii, która ma nam w tym pomóc.
Czy jest szansa, by nasze podejście do chwastów się zmieniło? Bardzo istotna jest tutaj edukacja, być może wtedy zaczniemy przychylniej na nie patrzeć, dostrzegając ich ważną rolę w ekosystemie polnym, poczynając od kwestii równowagi biologicznej gleby po skomplikowane i różnorodne relacje ze światem zwierzęcym. Autorzy publikacji o ochronie chwastów słusznie zwracają uwagę, że jeszcze nie tak dawno w oczach opinii społecznej równie wielkie emocje wywoływała ochrona nietoperzy, ptaków drapieżnych czy wilków. To się jednak zmieniło i dzisiaj coraz mniej ludzi kwestionuje taką potrzebę.
Pewną nadzieję dla ochrony chwastów jest stopniowy rozwój gospodarstw ekologicznych, w których ograniczanie zachwaszczenia odbywa się bez użycia chemii i polega na właściwym doborze roślin, ściółkowaniu upraw czy siew roślin zacieniających (3).
Wciąż jednak liczba takich gospodarstw nie jest wystarczająca, a na forum unijnym toczone są kolejne batalie o bardziej proekologiczne polityki rolne w krajach Unii Europejskiej. Silne lobby rolnictwa wieloobszarowego i niska świadomość rolników sprawiają jednak, że wciąż nie widać tutaj znaczącego przełomu i polityki rolnośrodowiskowe nie sprzyjają zachowaniu bioróżnorodności. Przeciwnicy bardziej ekologicznych praktyk rolnych podnoszą m.in. kwestię kosztów, ale autorzy opracowania (1) słusznie pytają, czy „czasem koszty ochrony przedchwastami, zakupu środków chemicznych, paliwa, maszyn, wreszcie niszczenie kilku,a czasem kilkunastu procent zasiewów podczas przejazdów maszyn, zawsze i wszędziewystarczająco kompensuje potencjalne straty związane z zachwaszczeniem?” Możemy mieć tylko nadzieję, że dominujący dotychczas w rolnictwie trend, w obliczu zagrożeń klimatycznych, zdrowotnych i środowiskowych, ulegnie jednak zmianie i nastąpi chociaż częściowy powrót do tradycyjnych metod uprawy, co będzie wiązało się ze zdecydowanie mniejszą presją na ekosystemy polne i sprzyjać będzie utrzymaniu ich bioróżnorodności, także w postaci roślin polnych. Monokulturowe, wielkoobszarowe i intensywne rolnictwo z pewnością nam tego nie zapewni.
Betonowy ogródek i zielona pustynia – nasza nowa „estetyka”
A co możemy zrobić my sami? Na początku należy sobie zadać pytanie, czy mamy w swoich przydomowych ogrodach np. pokrzywy i osty, może bylice, wykę lub rdest ptasi? I wiele innych przydomowych roślin, tzw. synantropów. Jeśli nie, to czy na pewno kochamy przyrodę? A może jesteśmy tylko ofiarami wszechogarniającej nasze otoczenie pseudoestetyki, której najczęstszym dzisiaj przykładem jest rząd tui, otoczonych kolorowymi kamyczkami, dumnie prężących się w sąsiedztwie sterylnego trawnika (zielonej pustyni) lub brukowej kostki. Czy na pewno o to chodzi w estetyce? Czy nie jest może tak, że podobnie jak muzykę ludową w wiejskiej przestrzeni kulturowej zastąpiła „poetyka” discopolo, tak samo – naturalne, bioróżnorodne przydomowe ogródki oraz nieużytki zostały wyparte przez kostkę i trawnik? Dokąd zmierzamy w pseudoestetyzacji otaczającej nas przestrzeni? Czy takie są nasze naturalne potrzeby, czy może ulegamy wpływowi społecznemu i naszej wąsko pojmowanej wygodzie?
Dlaczego kochamy „zabetonowane” ogródki i place? Jeśli nie chcemy w naszych ogrodach „chwastów”, to nie chcemy też motyli, ptaków i wielu innych niezwykłych organizmów. Pozbawiamy się wrażeń i bodźców, których nikt inny nam nie dostarczy. Natura cały czas chce z nami współpracować. Podsuwa nam pomysły. My nie chcemy z nich korzystać, wydajemy jej kolejne wojny, poświęcając na to swój cenny czas i z trudem zdobywane środki. Dlaczego jesteśmy wobec niej tacy okrutni? Czego się boimy? Czym jesteśmy zaślepieni?
Czy chwasty to chwasty?
Warto na koniec zwrócić uwagę na jeszcze jeden bardzo ważny aspekt. Jest nim nasz język. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że to on decyduje o sposobie w jaki myślimy o świecie, nawet jeśli nie zdajemy sobie z tego sprawy, uważając wręcz przeciwnie, że w pełni kontrolujemy to, co powstaje w naszym mózgu. Pamiętajmy jednak, że w słowach zawarte są też emocje, niektóre z nich są dla nas nacechowanych pozytywnie, inne przynoszą negatywne skojarzenia. To przykre, że tak wiele słów opisujących świat dzikiej przyrody jest obarczony negatywnymi konotacjami. Wynika to z historii kształtowania się języka m.in. w relacji do naszych zachowań i stawianych sobie celów. Dzisiaj to przez te słowa wciąż „patrzymy” na otaczający nas świat przyrody. Paradoksem jest przecież, że pod takimi pojęciami jak jak „chwast”, „szkodnik” czy „zielsko” kryją się dzisiaj niejednokrotnie gatunki wyjątkowo cenne dla ekosystemów lub wręcz ginące. Ale są one stygmatyzowane tymi określeniami, pozwalającymi wyłączyć naszą empatię względem nich. Dzięki temu możemy bez żalu je prześladować i niszczyć. Ten negatywny aspekt języka, jego wpływu na nasze zachowania, dostrzegli też sami językoznawcy, którzy badają go w ramach dyscypliny określanej mianem ekologii językoznawczej (4), zadając sobie m.in. pytanie, czy sposób mówienia o przyrodzie nie przyczynia się do pogarszania jej stanu? Taki antropocentryczny i deprecjonujący naturę język jest niestety powielany w procesach edukacyjnych – wystarczy sięgnąć do szkolnych podręczników – a następnie zaś utrwalany w legislacji i żargonach administracyjnych, by wreszcie przenikać do powszechnej świadomości, która zupełnie bezrefleksyjnie opisuje i interpretuje świat. Chwastem jest już nie tylko roślina, która nam się z jakiś względów nie podoba, ale także „zwierzę, niepożądane z punktu widzenia osoby prowadzącej działalność gospodarczą – rolnika czy leśnika, a nawet rybaka, konkurujące z gatunkami stanowiącymi plon, czy przedmiot uprawy lub hodowli”. (1)
Gdy więc znów sięgniemy po szpadel, opryskiwacz czy kosiarkę, zastanówmy się przez chwilę, czy chwasty to naprawdę chwasty?
Gdy pada słowo – las, przeciętny Polak myśli – leśnik. Ten związek widać nawet w kalendarzu – Międzynarodowy Dzień Lasów obchodzimy 21 marca, a już 5 kwietnia świętujemy Dzień Leśnika i Drzewiarza. Państwo to ja – miał rzec Król Słońce Ludwik XIV. Trudno nie odnieść wrażenia, że polscy leśnicy z kolei uparcie powtarzają: polskie lasy to my! I nikt nie ma do tych lasów najmniejszych praw, bo też nikt inny nie umiłował lasu tak mocno jak oni. Ale jaki las kochają leśnicy? I czy nie jest to czasami przede wszystkim miłość do pochodzącego z lasu drewna? A może jest jakaś szansa na to, by polscy leśnicy podzielili się lasami z innymi ludźmi, a przede wszystkim z dziką przyrodą, pozwalając jej na nieskrępowany gospodarką leśną naturalny rozwój?
Drogowe Lasy Państwowe
Na początek zaglądamy na stronę bieszczadzkiego Nadleśnictwa Stuposiany. To tutaj znajduje się znane już niemal w całej Polsce wydzielenie 219A, które przed piłami leśników starają się od stycznia chronić Wilczyce. Czytamy na niej, że „(…)dobry leśnik powinien posiadać szeroką wiedzę z wielu dziedzin nauki, tj. znać nie tylko wszystkie gatunki zwierząt, roślin czy grzybów zasiedlających tereny, w których pracuje, ale też być specjalistą w ochronie przyrody, meteorologii, geodezji, geografii czy budownictwa.” Z całą pewnością polscy leśnicy znają się na budowie dróg. „Na przestrzeni ostatnich kilku lat obserwujemy wyraźny wzrost zagęszczenia sieci dróg leśnych oraz ich masowe asfaltowanie”- zauważa Sylwia Szczutkowska w tekście„O reformie lasów mówimy poważnie”w czerwcowym wydaniu miesięcznika Dzikie Życie, w dużej części poświęconego lasom. A konsekwencje fragmentacji ekosystemów leśnych przez powstające drogi są dla przyrody bardzo znaczące i powinny być wszystkim leśnikom bardzo dobrze znane. Zwiększają one m.in. ryzyko kolizji i śmiertelność zwierząt, przyczyniają się do ekspansji gatunków inwazyjnych, a także niosą ze sobą wzrost zagrożenia pożarowego. Tym bardziej, że część takich dróg jest udostępniana do ruchu publicznego. Tak było z biegnącą w Puszczy Białowieskiej drogą narewkowską, na którą Lasy Państwowe przeznaczyły 12 mln złotych. Dysponując nadwyżką środków, instytucja ta nie szczędzi też pieniędzy na budowę i modernizację dróg samorządowych. W 2019 r. Lasy przeznaczyły na wsparcie lokalnych samorządów w sumie aż 159 mln zł – czytamy w Dzikim Życiu. Dość dziwnym trafem większość takich inwestycji lokowanych jest w miejscach, gdzie ewidentnie istnieją konflikty na linii gospodarka leśna – ochrona przyrody. To rodzi pytanie, jaki jest prawdziwy cel takich działań i czy nie jest nim tak naprawdę budowanie lokalnego wsparcia na terenach, na których gospodarka leśna powinna być maksymalnie ograniczana ze względu na cenne siedliska przyrodnicze? Dla zobrazowania skali finansowego zaangażowania Lasów w tego typu inicjatywy, warto zauważyć, że w tym samym czasie ich wsparcie dla wszystkich parków narodowych było wielokrotne mniejsze i wyniosło 28 mln zł.
Jak długo jeszcze w lasach będą śpiewać ptaki?
Wracamy ponownie na stronę bieszczadzkiego nadleśnictwa, które informuje nas, że „leśnik często zaczyna pracę wraz ze śpiewem pierwszych ptaków, a kończy, gdy słońce zachodzi już za horyzont.” A trzeba przyznać, że ptaki nie mają dzisiaj z leśnikami łatwo, bo masowe wycinki trwają w polskich lasach także w okresie ich lęgów. Gospodarka leśna jako jedyna w kraju (sic!) jest zwolniona z ochrony gatunkowej zwierząt, określonych w art. 16 dyrektywy siedliskowej oraz art. 9 dyrektywy ptasiej. Nie pomaga ptakom także powszechne i masowe stosowanie przez leśników oprysków na owady. Nieselektywne insektycydy zabijają bowiem wszystkie bezkręgowce. Co gorsza, pestycydy stosuje się w okresie wychowu przez ptaki piskląt. Pozbawione wystarczającej ilości pokarmu lub narażone na jego skażenie, ptaki mają rzecz jasna o wiele mniejsze szanse na sukces lęgowy. Lasy Państwowe przekonują co prawda o braku szkodliwości stosowanych środków, ale zastanawiać w takim razie powinno, dlaczego wieszane są jednocześnie tabliczki zakazujące wchodzenia do lasu, nie tylko w okresie ich rozpylania, ale także jeszcze dwa tygodnie po zastosowaniu oprysków? W tej sytuacji chyba uprawnione będzie zadanie pytania, jak długo jeszcze polscy leśnicy będą budzeni do pracy przez ptasie głosy? Przy takich sposobach „pielęgnacji” lasów będzie bowiem coraz trudniej skrzydlatym śpiewakom w nich przeżyć. Być może już wkrótce jedynym dostępnym o świcie leśnym odgłosem będzie ryk pił używanych przez drzewiarzy… Czy taka będzie „pieśń” na miarę prawdziwie nowoczesnego, polskiego lasu?
Leśnicy jak Król Słońce
Państwo to ja – miał rzec Król Słońce Ludwik XIV. Trudno nie odnieść wrażenia, że polscy leśnicy krzyczą dzisiaj: polskie lasy to my! I zdaje się, że w ich odczuciu nikt inny nie ma do tego lasu najmniejszych praw. No może z wyjątkiem myśliwych. Jest rzeczą dość powszechnie przyjętą wśród leśników oraz środowisk ich wspierających, że nikt nie zna się na lesie tak dobrze jak oni. Można jednak zapytać, na jakim lesie znają się leśnicy, skoro systematycznie od dziesięcioleci pozbawiają go najstarszych i najcenniejszych przyrodniczo drzew, budują w nim kolejne drogi i prowadzą swoje prace w okresach lęgowych? Czy to jest jeszcze las, czy już tylko plantacja drzew? Coraz częściej wielu ludzi zastanawia się, czym praca współczesnego leśnika różni się jeszcze od tej wykonywanej przez rolników? Sadzą, pryskają, zbierają plony… „W swoich założeniach gospodarka leśna niczym się nie różni od gospodarki rolnej – zauważa Sylwia Szczutkowska. – Las jest formą użytkowania gruntów, zapewniającą produkcję biologiczną o wartości rynkowej.” Czy jednak ktoś uznaje rolników za przyrodników? Raczej nie, zatem jak to się stało, że w opinii społecznej za przyrodników wciąż uchodzą leśnicy? Może to kwestia inwestowanych w PR i marketing środków, których zasobnym Lasom Państwowym raczej nie brakuje.
Wszechstronny jak leśnik
„Leśnik to nie tylko leśniczy czy podleśniczy, ale też edukator, marketingowiec, strażnik leśny czy specjalista od ochrony przyrody” – informują nas leśni edukatorzy ze Stuposianów. Zapomniano jednak dodać, że to także świetny sprzedawca i handlowiec, nie tylko drewna. Przychody Lasów Państwowych ze sprzedaży polowań wyniosły tylko w 2019 roku 61 mln zł – czytamy w Dzikim Życiu. Odbywają się one na terenie należących do LP Ośrodków Hodowli Zwierzyny, które położone są na wyjątkowo cennych przyrodniczo terenach. Warto też zauważyć, że w przeciwieństwie do wilków myśliwi, także ci dewizowi, skupiają się zazwyczaj na najsilniejszych i najpiękniejszych osobnikach. Nie tylko ptaki mają ciężko w lesie…
Handlując drewnem Lasy Państwowe dokładają również starań, by ich interesy były właściwie chronione także przed… opinią publiczną, szczególnie gdy dotyczą drewna pozyskanego z terenów cennych przyrodniczo. „Żeby uniemożliwić obywatelom wyegzekwowanie obowiązku udzielenia informacji publicznej, Lasy zasugerowały swoim odbiorcom zastosowanie fortelu prawnego w postaci zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorcy, podsyłając nawet gotowy formularz (…)” – czytamy wtekście Sylwii Szczutkowskiej.
Zgadzamy się z nadleśnictwem, że taka „zawodowa” wszechstronność jest niezbędna w dobie, gdy tak wiele środowisk kwestionuje wizję lasu proponowaną przez Lasy Państwowe. Perspektywa lasów jako fabryki desek, często eksportowanych do innych krajów, lub źródła „ekologicznego” paliwa do elektrowni, szczególny budzi opór wśród ekologów. Tutaj z kolei ważna rola przypada strażnikom leśnym, zawsze gotowym do obrony lasu przed zielonymi idealistami. Najbardziej zaangażowani z nich mogą nawet liczyć na szczególną wdzięczność przełożonych oraz wyjątkowo szybkie i spektakularne kariery w strukturach Lasów Państwowych.
Co bardziej kochają leśnicy? Las czy drewno z lasu?
Starania ekologów i przyrodników o ochronę najcenniejszych, często ostatnich fragmentów starych lasów wciąż natrafiają na bezwzględny mur głuchego oporu Lasów Państwowych, w którym nadal dominuje paradygmat „trwałej, zrównoważonej, wielofunkcyjnej gospodarki leśnej”. „Ten paradygmat w uproszczeniu oznacza, że Lasy Państwowe uznają za konieczne prowadzenie gospodarki surowcowej na każdym obszarze, również tam, gdzie jest to całkowicie nieopłacalne” – tłumaczy w swoim artykule „Polskie lasy a Europejska Strategia na rzecz Bioróżnorodności – czas na mądre decyzje” dr Antoni Kostka, geolog i biolog, a także działacz Fundacji Dziedzictwo Przyrodnicze. Leśny monopolista ani myśli wycofać się z takiego podejścia. Nie powstrzymują Lasów Państwowych przed tym ani ekonomiczne straty – na nierentowne nadleśnictwa w Puszczy Białowieskiej przeznaczono tylko w 2019 r. 37 mln zł – ani leżące od dziesięcioleci w szufladach, mocno już zakurzone plany tworzenia nowych parków narodowych i rezerwatów.
Wprost przeciwnie, LP starają się zrobić wszystko, by z ostatnich skrawków naturalnych lasów uczynić kolejne drzewne plantacje. Jak smutny żart brzmią kolejne zdania ze strony nadleśnictwa Stuposiany, iż „praca leśnika to służba, którą może pełnić osoba z odpowiednim wykształceniem, szeroką wiedzą i ogromną miłością do lasu.” Miłość ta wydaje się mieć bardzo specyficzny charakter. W przypadku Puszczy Białowieskiej nie rozumieją tej specyficznej „miłości” także instytucje międzynarodowe, europejskie iświatowe. Mimo to 9 marca w siedzibie Białowieskiego Parku Narodowego, w stulecie jego powstania, zostają podpisane w obecności dyrektora generalnego Lasów Państwowych kolejne aneksy, które pozwalają prowadzić wycinkę drzew w Puszczy. Przy tej okazji autorzy aneksu bardzo swobodnie podeszli też do kwestii rzetelnej wiedzy i danych, na których oparta została decyzja w sprawie aneksów. Nowy aneks dla Nadleśnictwa Białowieża został sporządzony w oparciu o źle przygotowaną inwentaryzację przyrodniczą i przewiduje cięcia w chronionych drzewostanach 100-letnich – ostrzegająprawnicy z organizacji ClientEarth i dodają, że rząd zmarnował niemal trzy lata i zamiast znaleźć rozwiązanie korzystne dla puszczańskiej przyrody, sprowadził na nią nowe zagrożenia, za które możemy wszyscy słono zapłacić. I to wszystko w sytuacji, gdy już ponad 80% polskiego społeczeństwa chce ochrony całej Puszczy Białowieskiej w formie parku narodowego.
A przecież Puszcza Białowieska to nie jedyne miejsce, gdzie Lasy Państwowe „kochają” las. Bezlitośnie okaleczana jest Puszcza Karpacka, gdzie już od lat 80. XX w. postulowane było utworzenie Turnickiego Parku Narodowego. Puszcza Karpacka to wciąż ostoja dla wielu rzadkich i chronionych gatunków, takich jak: niedźwiedź brunatny, ryś, żbik, wilk, żubr, wąż Eskulapa, orzeł przedni, orlik krzykliwy, bocian czarny czy puchacz.
Lista zagrożonych ekosystemów jest o wiele dłuższa, bo leśnicy i drzewiarze ze swoją „zrównoważoną” gospodarką leśną docierają obecnie nawet do najbardziej zapomnianych leśnych zakątków. Miłośnicy przyrody i lasów z różnych stron Polski sygnalizują o intensywnych wycinkach prowadzonych w najcenniejszych przyrodniczo polskich kompleksach leśnych. Nasuwa się pytanie, po co się to robi? Z miłości do lasu czy może do pieniędzy? Stało się już też regułą, że leśnicy nie tylko blokują tworzenie nowych parków narodowych i rezerwatów, ale starają się w tych miejscach prowadzić swoją gospodarkę leśną, pozbawiając je największych przyrodniczych atutów.
Poza instytucjonalną i społeczną kontrolą
Jak to się dzieje, że pomimo wielu protestów społecznych, pod piły leśników trafiają kolejne cenne przyrodniczo lasy w Polsce? Według Petera Burke’a Król Słońce nie wypowiedział tak naprawdę słów: „państwo to ja”, lecz: ”kto ma państwo w swojej pieczy, zawsze walczy o siebie”. Być może to właśnie w tych słowach zawiera się cała prawda o celach, jakie przede wszystkim przyświecają Lasom Państwowym.
Gospodarujące na 1/4 terytorium kraju i generujące ogromne przychody Lasy Państwowe (w 2019 r. to 9,15 mld zł) de facto pozostają poza kontrolą instytucjonalną i społeczną. Co więcej to one mają decydujący wpływ na sprawy ochrony środowiska w Polsce. Tak było niemal od zawsze, jest bowiem tajemnicą poliszynela, że to środowiska związane z leśnictwem od dziesięcioleci miały uprzywilejowaną pozycję w ministerialnych gabinetach i że to ich głos był zawsze kluczowy. Dzisiaj, gdy polski system ochrony przyrody jest mocno zdewastowany i niemal całkowicie podporządkowany interesom biznesu (Lex Szyszko, Lex Ardanowski, Lex Inwestor), Lasy Państwowe wciąż mogą liczyć na szczególne względy ze strony państwa, które bezwarunkowo staje po ich stronie np. w konfliktach z ekologami czy mieszkańcami. W zamian również czerpiąc dochody z wycinki polskich lasów, zarówno tych najcenniejszych, jak i kompleksów leżących blisko miast, które od dziesięcioleci służyły rekreacji ich mieszkańców. Także ustawodawca spełnia bez większych problemów życzenia leśników, czego najlepszym przykładem jest wspomniane wcześniej zwolnienie gospodarki leśnej od przestrzegania części zakazów dotyczących ochrony gatunkowej, czy dopuszczenie do spalania pełnowartościowego drewna w elektrowniach. Wszystko po to, by zapewnić Lasom Państwowym odpowiedni poziom dochodów także wtedy, gdy pandemia obniżyła popyt na drewno ze strony dotychczasowych jego odbiorców. Ale rewolucja zdaje się być coraz bliżej i wiąże się z planami Unii Europejskiej.
Nadzieja w Europejskiej Strategii na rzecz Bioróżnorodności?
Ochrona przyrody nigdy nie była priorytetem rządzących w Polsce, nie może zatem dziwić, że jej obrońcy najczęściej spoglądają w stronę Unii Europejskiej, oczekując w niej niezbędnego wsparcia. Taką nadzieję daje konsultowana obecnie Europejska Strategia na rzecz Bioróżnorodności 2030, która zakłada objęcie co najmniej po 30 % unijnych obszarów lądowych i morskich ochroną prawną, a także wprowadzenie korytarzy ekologicznych w ramach transeuropejskiej sieci Natura. Przy czym ścisłą ochroną ma być objęte co najmniej 1/3 unijnych obszarów chronionych, w tym wszystkie pozostałe w Unii Europejskiej lasy pierwotne i starodrzewia.
Jeśli Strategia wejdzie w życie, to zdaniem dr. Antoniego Kostki, będzie miała bardzo duży wpływ na model polskiej gospodarki leśnej. Uważa on, że „jeśli ustalenia Strategii zostaną potraktowane serio, (wpływ – dopis. red.) może być w praktyce większy niż cały dotychczasowy system ochrony przyrody, składający się z takich elementów jak parki narodowe, rezerwaty, obszary NATURA 2000, parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu”. Wiązać się będzie to w jego ocenie m.in. z koniecznością wyznaczenia dodatkowych 1,5 mln ha lasów, które zostaną poddane ścisłej ochronie.
Czy taka pozytywna, przyrodnicza rewolucja dla polskich lasów nadejdzie? Wszystko zależy od tego, jak zakończą się konsultacje i prace na poziomie unijnym. Na razie trwają internetowe konsultacje społecznena temat nowej strategii leśnej, prowadzone przez Komisję Europejską w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Z pewnością do wytężonej pracy zabrali się także lobbyści, którym przecież już niejednokrotnie udało się wypaczyć nawet najlepsze pomysły i założenia, czyniąc ich realizację w praktyce mocno utrudnioną, a czasami wręcz niemożliwą.
Jaki będzie ostateczny wynik tych zmagań? Czy Polacy wykorzystają być może swoją ostatnią już szansę na zachowanie i ochronę naturalnych lasów i polskiej przyrody?
Ekowyborca apeluje zarówno do obywateli, jak i do polityków o włączenie się do tych prac, rzecz jasna po stronie dzikiej przyrody. A wyborców prosi, by naciskali na swoich przedstawicieli w instytucjach państwowych i samorządowych. Wszystko po to, by nie być w przyszłości skazanym na bezradność w przypadku kolejnych wycinek polskich puszcz i lasów.
Jakiego chcemy lasu?
Wielu ludzi nie godzi się dzisiaj z wyjęciem spod społecznej kontroli działalności Lasów Państwowych, które gospodarują i czerpią zyski z ogólnonarodowego dobra, jakim są lasy. Coraz więcej Polaków powoli zdaje sobie sprawę, jak ważną rolę pełnią stare, naturalne lasy, także te położone blisko ośrodków miejskich, w których mogą wypoczywać. Niestety nie mają też prawie żadnego wpływu na to, jak takie lasy mają wyglądać, bo Plany Urządzania Lasu, dokumenty określające m.in. plany cięć, są przez polskie prawo traktowane jako akty wewnętrzne o charakterze służbowym, a proces ich konsultacji jest najczęściej tylko fikcją. I dopiero podczas spacerów oraz wycieczek zapoznają się z wizją lasu proponowaną im przez leśników. Z szerokimi drogami oraz z ułożonymi przy nich, równo pociętymi stosami drewna.
Wciąż są też ludzie, którzy za zdrowy las uważają ten, w którym drzewa rosną w równych rzędach i są proste jak zapałki. Wśród nich są również leśnicy. Ale to nie jest las, tylko plantacja drzew, w której nie zachodzą naturalne procesy przyrodnicze i brakuje miejsc dogodnych do bytowania różnorodnych leśnych gatunków. Takie lasy są szczególnie podatne na gradacje pojedynczych gatunków, bo nie mają one w takich siedliskach swoich naturalnych wrogów. Niestety, takiej wizji lasu sprzyja brak prawidłowej edukacji ekologicznej społeczeństwa. Skutkuje to swoistym pseudoestycyzmem, wyrażającym się m.in. usuwaniem wszystkich drzew, które nie wpisują się w tak uproszczony kanon „zdrowego” i ładnego drzewa. Ekowyborca kłania się w tym miejscu polskim szkołom i uczelniom leśnym.
Gdy podczas Międzynarodowego Dnia Lasu weźmiecie udział w spacerze w ramach akcji Wspólny Las, zwróćcie uwagę, czy w Waszym lesie są nie tylko stare drzewa, ale także wiatrołomy i wykroty, martwe, stojące i przewrócone kolosy, bo to one są ważnymi ostojami bioróżnorodności. To tam zachodzą najciekawsze i najważniejsze dla przyrody procesy. Tam zobaczycie też najrzadsze gatunki. Najważniejszą rolę w prawdziwym lesie pełnią bowiem najstarsze lub pozornie martwe drzewa. To wokół nich koncentruje się leśne życie, tutaj kryjówkę i pokarm znajdują niezliczone rzesze większych i mniejszych organizmów. Bez takich drzew i takich lasów przyszłe pokolenia już nigdy nie będą mogły doświadczyć i poznać, jak funkcjonuje prawdziwy, bioróżnorodny ekosystem leśny. I żaden leśnik, ani tym bardziej drzewiarz nie sprawi, że las stanie się bardziej naturalny, no chyba, że zostawi go po prostu w spokoju.
Bałtyk – małe, płytkie morze gdzieś na półkuli północnej, ale to w nim, niczym w magicznej soczewce, skupiają się niemal wszystkie najważniejsze problemy ekologiczne współczesnej cywilizacji. Globalne ocieplenie, zanieczyszczenie środowiska i wielkie wymieranie.
W Światowym Dniu Morza zastanówmy się, czym jest dla Polski i dla nas wszystkich Bałtyk? Najukochańszym, „zaślubionym” Polsce morzem, czy może powoli zamierającym z naszej winy polodowcowym zbiornikiem, w którego falach skrywają się wszystkie nasze wstydliwe błędy i zaniedbania? Co na to my, Polacy? Jaka jest nasza świadomość w tym względzie? Czy interesuje nas stan bałtyckiej przyrody podczas nadmorskich wakacji, czy jednak ważniejsze są frytki i zimne piwo? Na ile ekologiczne problemy tego akwenu zaprzątają głowy polskich polityków? A może to naukowcy i przyrodnicy znają sposoby na uratowanie Bałtyku i polskiego wybrzeża?
Węgla wystarczy na 200 lat, a na ile wystarczy Gdańska i Szczecina?
Zacznijmy od zmian klimatu, bo te wywierają ogromny wpływ m.in. na morza i oceany. Nie ulega też już dzisiaj wątpliwości, że zmiany te oraz ich szybkie tempo, mają charakter antropogeniczny. Na początku tego roku głos zabrali w tej sprawie także polscy naukowcy, zgromadzeni w interdyscyplinarnym zespole doradczym do spraw kryzysu klimatycznego przy prezesie Polskiej Akademii Nauk. W opublikowanym przez nich raporcie czytamy, że „globalny poziom morza, po kilku tysiącach lat względnej stabilizacji, podniósł się od XIX wieku już o ponad 20 cm”. Na dodatek wyniki najnowszych badań pokazują, że wzrost poziomu morza przyspiesza od lat 60. XX wieku. W latach 2006 -2015 wynosił on już 3,6 mm na rok i było to tempo bezprecedensowe w ostatnich stu latach, bo około 2,5 razy większe niż jeszcze w latach 1901-1990. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest coraz szybsze topnienie lodowców i lądolodów, a także – w mniejszym stopniu – rozszerzalność cieplna samych wód. Bałtyk jest częścią globalnej sieci mórz i oceanów, więc nie dziwi, że długoterminowy trend wzrostu jego poziomu jest podobny do trendu globalnego, co potwierdzają również pomiary satelitarne.
A jakie są dalsze prognozy? Ogólnie rzecz ujmując, niewesołe i ściśle powiązane ze scenariuszami dalszej emisji gazów cieplarnianych. Autorzy specjalnego Raportu IPCC na temat oceanu i kriosfery z 2019 roku przewidują, że tempo średniego światowego wzrostu poziomu morza osiągnie pod koniec tego wieku 15 mm na rok, a w XXII wieku przekroczy już kilka centymetrów rocznie. Co to oznacza dla Bałtyku i Polski? Tutaj ucha powinni nastawić szczególnie uważnie mieszkańcy wybrzeża, takich miast jak Szczecin czy Gdańsk, ale również Żuław i Półwyspu Helskiego, bo terenom tym, zdaniem naukowców, zagrażać będzie stopniowe zalewanie. Zaś przy najgorszych scenariuszach nad Bałtykiem zamieszkają także mieszkańcy… Płocka. Oczywiście nie zdarzy się to z dnia na dzień, tym niemniej ocieplający się i podnoszący poziom swych wód Bałtyk już niedługo coraz częściej i mocniej będzie dawał znać o swoim istnieniu. Dotychczasowe, stosunkowo rzadkie wezbrania sztormowe, na które narażone były tereny najniżej położone, będą pojawiały się z dużo większą częstotliwością jeszcze przed rokiem 2050. A ryzyko ekstremalnych zjawisk pogodowych i naturalnych będzie na polskim wybrzeżu szybko rosło.
Naukowcy ostrzegają też, że z przyrodą i Bałtykiem raczej nie wygramy i już teraz powinniśmy się wycofywać, a przynajmniej nie wchodzić na tereny położone najniżej, a tym samym najbardziej zagrożone zalewaniem. Tę lekcję odrobili już Holendrzy, którzy od dłuższego czasu, w sposób kontrolowany, oddają część swojego kraju morzu, po to by koncentrować swoje wysiłki i środki na obszarach, na których zależy im najbardziej. U nas wciąż inwestorzy wchodzą na takie obszary, betonują je i zakłócają tym samym procesy związane z naturalnym odtwarzaniem i umacnianiem się plaż.
Rozsądną rzeczą byłoby już teraz tak planować inwestycje, by nie ponosić kosztów ich ochrony, bo te z każdym dziesięcioleciem będą rosły. A jak się mają do tych zagrożeń i prognoz działania gospodarzy nadmorskich miejscowości? Można skonstatować, że podchodzą do nich z dużą nonszalancją i swobodą. Świadczyć mogą o tym co rusz ogłaszane plany budowy kolejnych hoteli i apartamentów na polskim wybrzeżu. W Świnoujściu przy plaży mają wyrosnąćdwa wieżowce. Należy zatem tylko życzyć inwestorom szybkiego zwrotu z kapitału, a przyszłym mieszkańcom, no cóż… Jak widzimy, historia Trząsacza niczego nas nie nauczyła. Po tamtejszej świątyni, leżącej kiedyś około 2 km od brzegu Bałtyku, pozostał jedynie fragment południowej ściany. Obecnie na zabezpieczenie tego historycznego miejsca przeznaczane są niemałe pieniądze. Ile takich środków będzie potrzebnych, gdy Bałtyk z jeszcze większą siłą będzie napierał na kolejne fragmenty wybrzeża?
Polskie władze tymczasem, zamiast zadbać o stosowne regulacje prawne w obszarze zagospodarowania przestrzennego, które mogłyby zapobiegać nieodpowiedzialnej zabudowie terenów zagrożonych w przyszłości zalewaniem, same dają przykład swojej ignorancji i wykładają ogromne środki publiczne na wątpliwe ekologicznie i gospodarczo inwestycje. Przykładem może być głośny przekop Mierzei Wiślanej, krytykowany zarówno przez ekologicznych aktywistów, jak i wielu naukowców oraz … ekonomistów. W sytuacji, gdy wzrost poziomu Bałtyku zagrozi już niedługo statusowi Helu jako półwyspu, trudno oczekiwać, by również budowany teraz kanał i związana z nim infrastruktura nie odczuła skutków postępujących zmian klimatu. Można zadać jedynie pytanie, jaki jest sens niszczenia cennych siedlisk przyrodniczych w perspektywie wątpliwych korzyści ekonomicznych i gospodarczych? Jakie będą w przyszłości koszty utrzymania tej infrastruktury? Na kim spocznie ciężar ich ponoszenia i czy będzie on jeszcze w ogóle do udźwignięcia?
Prognozowane dalsze wzrosty poziomu mórz i oceanów ściśle wiążą się ze skalą emisji gazów cieplarnianych. Jeśli dokonamy dekarbonizacji gospodarki, to wzrost ten najprawdopodobniej nie przekroczy 60 cm do końca XXI wieku. Tego związku jednak wydają się wciąż nie rozumieć polscy politycy, szczególnie ci związani z aktualnie rządzącą ekipą. „Nie ma planu rezygnacji z węgla w Polsce. Węgiel jest naszym strategicznym surowcem. Mamy zapasy na 200 lat i trudno, żebyśmy z węgla, dzięki któremu mamy suwerenność energetyczną, rezygnowali” – usłyszeli zszokowani uczestnicy szczytu klimatycznego w Katowicach w 2018 r. Dzisiaj słowa Andrzeja Dudy brzmią jak niesmaczny żart, a jedynym ich sensownym podsumowaniem było „uhonorowanie” przez uczestników szczytu jego gospodarza – Polski, wstydliwą antynagrodą „Skamieliny Roku”. Z pewnością „docenią ją” w przyszłości potomkowie obecnych mieszkańców Gdańska, Helu czy Szczecina, bo jeśli całkowicie zignorujemy cele klimatyczne, to poziom wody jeszcze przed końcem tego wieku może wzrosnąć nawet o metr.
Dlaczego latem kąpiemy się w „zielonej zupie”?
Bałtyk to nie tylko zagrożenia związane z globalnym ociepleniem. Każdy, kto wypoczywał nad tym morzem wie, że nie jest ono wolne od innych problemów, których przyczyną jest człowiek i jego działalność. Prawie cały Bałtyk (aż 97%) wykazuje efekty eutrofizacji – czytamy na stronach WWF. Zjawisko to zachodzi na skutek zbyt dużych ilości związków azotu i fosforu w jego wodach. A skąd się one tam biorą? Płyną do Bałtyku polskimi rzekami. W nurtach Wisły, Odry, Warty oraz ich mniejszych rzecznych sióstr i braci, związki azotu i fosforu gromadzą się dzięki nam – około 50% pochodzi z naszych pól, a drugie tyle ze ścieków i przemysłu.
Natrafiamy tutaj na kolejny niezwykle ważny problem – bezmyślnej regulacji polskich rzek. Pozbawione ochraniających je bagien i mokradeł, które zatrzymywałyby żyzne związki spływające z pól, polskie rzeki w szybkim tempie dostarczają je prosto do Bałtyku, powodując zamieranie coraz większych jego obszarów. Aż trudno uwierzyć, że w tym samym czasie polski rząd mami społeczeństwo perspektywą budowy „ekologicznych” autostrad wodnych. W imię finansowych interesów wąskich grup nacisku zrujnują one ostatecznie ekosystemy polskich rzek, w tym tak cennych, jak wciąż w miarę naturalny Bug, a także zdewastują wody śródlądowe Ukrainy i Czech. Ratyfikowanie w 2018 roku przez prezydenta Andrzeja Dudę europejskiego porozumienia w sprawie głównych śródlądowych dróg wodnych o znaczeniu międzynarodowym (AGN), które w oczach rządzących ma usprawiedliwiać regulację rzek, było jednym z najsmutniejszych dni dla polskiej przyrody. Rzeki stanowią bowiem naturalny „układ krwionośny” Ziemi, to dzięki niemu dokonuje się transport materii oraz odbywa migracja niezliczonych gatunków wodnych i lądowych, dla których rzeki stanowią ważne korytarze ekologiczne.
Lokalni samorządowcy i państwowe instytucje wciąż jednak nie skąpią publicznych środków na ich regulacje, prostowanie i pogłębianie, pozbawiając je niezwykle cennych przyrodniczo stref zalewowych oraz mokradeł, które mają kluczowe znacznie dla zachowania właściwego poziomu wód gruntowych i są najlepszym zabezpieczeniem w przypadku coraz częstszych okresów suszy czy gwałtownych opadów. Usługi ekosystemowe naturalnych systemów rzecznych i bagiennych są dzisiaj trudne do przeceniania. Dlatego tym większe społeczne wzburzenie towarzyszy nieodpowiedzialnej polityce władz, które przyzwalają w imię krótkookresowych korzyści niszczyć nawet najcenniejsze ekosystemy w Polsce. Takim przykładem są koncesje na badanie złóż pod terenem… Poleskiego Parku Narodowego. Interes obcego kapitału staje się ważniejszy od zachowania jednej z przyrodniczych pereł Podlasia, będącej domem wielu ginących gatunków.
Czy tylko Ekowyborca odnosi niepokojące wrażenie, że polscy politycy są z… Marsa, gdzie rzek nie ma i kieruje nimi interes inny niż dobro nas wszystkich?
Niszcząc naturalne rzeki, prowadząc nieodpowiedzialną gospodarkę rolną i ściekową wyrządzamy ogromną krzywdę Bałtykowi, ale i sobie samym. Można gorzko skonstatować, że przez cały rok nie ustajemy w staraniach, by zamieniać nasze morze w żyzną „zieloną zupę”, którą przyjeżdżamy zobaczyć i „skosztować” podczas naszych letnich urlopów. Ekowyborca życzy wszystkim „smacznego”!
Dawni królowie Bałtyku są dzisiaj żebrakami
W tej pozbawionej tlenu, „zielonej zupie” muszą na co dzień żyć inne organizmy. Ich los naprawdę nie jest dzisiaj do pozazdroszczenia. Taki dorsz, uznawany kiedyś za króla Bałtyku, obecnie przeżywa w nim swoje krytyczne chwile. W dobrze zasolonych, natlenionych i chłodnych wodach może osiągać nawet 1,8 metra długości – czytamyna stronach WWF. Podobnie było kiedyś w Bałtyku, gdzie zdarzało mu się w czasach historycznych osiągać nawet 1,5 metra i dożywać 25 lat. Dzisiaj trudno jest spotkać w bałtyckiej beztlenowej zupie osobniki większe niż 30 centymetrów… Nie pomagały wcześniejsze ostrzeżenia i apele ekologów, szkodliwe i nieodpowiedzialne wieloletnie praktyki połowowe oraz przeżyźnienie morza sprowadziły ten piękny i cenny gospodarczo gatunek na skraj wyginięcia.
Także inne bałtyckie gatunki muszą zmagać się z presją człowieka i zmianami ekosystemów. W Bałtyku żyjącztery gatunki ssaków. Najliczniej jest reprezentowana foka szara, ale w XX wieku jej populacja zmalała aż o 70%. Szacuje się, że co roku, w wyniku tzw. przyłowu, czyli przypadkowego połowu w trakcie łowienia ryb, ginie nawet ponad 2 000 osobników tego gatunku. Kiedyś, uważana za szkodnika, była bezlitośnie tępiona, dzisiaj naukowcy powoli odkrywają jej ważną rolę dla zachowania równowagi ekosystemu Bałtyku. Wciąż jednak zdarzają się nagłaśniane w mediach przypadki zabijania tych pięknych zwierząt. Co gorsza, czasami tym zdarzeniom towarzyszą także bardzo nieodpowiedzialne wypowiedzi polityków, gotowych wykorzystywać takie sytuacje dla swoich politycznych korzyści. Czy taka powinna być ich rola w okresie szóstego wielkiego wymierania gatunków? Warto zauważyć przy tej okazji, że od wielu już lat w Polsce kolejne gatunki zwierząt stają się celem populistycznych, medialnych nagonek różnych środowisk i związanych z nimi polityków, zarówno szczebla lokalnego, jak i krajowego. A w chaotycznej debacie medialnej głos naukowców jest najczęściej skutecznie zagłuszany przez emocjonalne narracje bazujące na strachu i niewiedzy. Taki los spotyka dzisiaj wilki, a wcześniej – tak bardzo pożyteczne w zakresie małej retencji i naturalnej gospodarki wodnej – bobry.
Bałtyk zamieszkują, już mniej licznie, jeszcze dwa inne gatunki fok. Pierwsza to foka obrączkowana – najmniejsza z nich. Ten „relikt” epoki lodowcowej można spotkać głównie w północnej części akwenu. Jak możemy się domyślać, postępujące zmiany klimatu nie są jej sprzymierzeńcem. Wreszcie najrzadsza foka… pospolita, której liczebność szacuje się zaledwie na ok. 1 000 osobników. Tutaj warto na chwilę zatrzymać się, by pokazać, jak mało o fokach wie współczesny człowiek. Przykładem mogą być skandaliczne przypadki zachowania się nieodpowiedzialnych turystów, którzy nie potrafią uszanować spokoju wypoczywających na plaży fok. Brak empatii i wiedzy ludzi jest szczególnie dotkliwy dla tych pięknych ssaków, starających się znaleźć dla siebie trochę miejsca na coraz bardziej zatłoczonych bałtyckich plażach.
Bałtyk jest także domem dla „kuzyna” delfina. To morświn, jedyny przedstawiciel waleni w „naszym” morzu. Krytycznie zagrożona wyginięciem populacja liczy zaledwie ok. 500 osobników.
Największym zagrożeniem są dla nich tzw. stawne sieci skrzelowe, które są „niewidoczne” dla posługujących się echolokacją ssaków. Zaplątane w bardzo cienkie i mocne sieci, morświny duszą się, nie mogąc wypłynąć na powierzchnię, by zaczerpnąć powietrza. Czy potrafimy wyobrazić sobie bardziej dramatyczną śmierć?
Nie sprzyja morświnom także podwodny hałas, będący skutkiem turystki motorowodnej, czy detonacji na morskich poligonach. Różnorodne formy ochrony bałtyckiej przyrody okazują się najczęściej jedynie pozorowaną fasadą. Trudno też nie odnieść wrażenia, że obecnym politykom nie zależy, by ten stan rzeczy zmienić. Bardziej liczą się dla nich interesy różnych grup nacisku, które mogą wykorzystać w swoich politycznych celach, mających się nijak do publicznego dobra, jakim jest czyste środowisko i niezniszczona przyroda. Równie niepokojąca jest niska świadomość społeczna w tym zakresie, przekładająca się na postawy i zachowania destrukcyjne dla przyrody. Dlatego tak ważne i cenne są wszystkie inicjatywy oraz akcje edukacyjne, takie jak Ocalmy Bałtyk nim zatęsknimy, prowadzona przez WWF, które w prosty i czytelny sposób przybliżają problematykę związaną z zagrożeniami dla bałtyckiego ekosystemu. Ekowyborca zachęca do wejścia na stronę tej akcji, zapoznanie się z zamieszczonymi tam materiałami oraz jej wsparcie dla dobra wszystkich niezwykłych zwierząt zamieszkujących ten akwen.
Czysta energia z brudnego morza…
Pisząc o Bałtyku nie można nie podnieść kwestii śmieci. Szczególnie groźny dla zwierząt jest plastik i porzucone sieci. Ocenia się, że do Bałtyku rocznie trafia 10 000 sztuk sieci. Stają się one śmiertelnymi pułapkami, w których giną tysiące organizmów. Problem plastiku ma charakter globalny – każdego roku do mórz i oceanów, w tym ich najdalszych i najgłębszych zakątków, trafia około 11 milionów ton plastiku. Ostatecznie cierpi na tym także człowiek, bo mikroplastik i szkodliwe związki gromadzą się w organizmach dzikich zwierząt, a później trafiają do żołądków ludzi. Powiedzenie – „zdrowy jak ryba” w XXI wieku zakrawa raczej na smutną ironię. I nie są temu winne ryby, one przecież „głosu nie mają”. Głos mają za to ludzie, także podczas wyborów, ale czy potrafią z niego mądrze korzystać? Najczęściej o naszych wyborach decydują chwilowe emocje, puste frazesy czy polityczne obietnice, a nawet polityczna dezinformacja i korupcja. Rzadko też analizujemy rzeczywiste konsekwencje naszych decyzji politycznych, nie uświadamiając sobie w pełni ich znaczenia dla otaczającego świata.
Na naszych oczach dokonuje się też z wielkimi oporami energetyczna ewolucja. Swoją ważną rolę może odegrać w niej Bałtyk, na którym Polska Grupa Energetyczna planuje budowę ogromnych farm wiatrowych. Polski lider w produkcji energii elektrycznej rozpoczął właśnie kampanię medialną pod tytułem „Moc bałtyckiego wiatru w Twoim domu”. Czy jednak decydentów i PR-owców z energetycznej firmy nie powinna najść refleksja, że ich czysta energia będzie pochodziła z brudnego morza? Czy zatem PGE, inwestujący ogromne pieniądze w swoją promocję i wizerunek, m.in. w obszarze sportu i kultury, nie powinien zainteresować się bardziej losem morza i żyjących w nim organizmów, bo za chwilę będzie czerpał z Bałtyku ogromne korzyści, a jednocześnie mocno ingerował w jego ekosystem?
Romantyczny związek czy rodzina patologiczna?
Historia związków Polski z Bałtykiem jest długa. W 1920 r. i 1945 r. nastąpiły kolejne, pełne symboliki, mniej lub bardziej romantyczne, zaślubiny Polski z morzem. W 2020 r. obchodzono hucznie setną rocznicę tego święta. Ekowyborca ma jednak wrażenie, że nie jest to modelowy i szczęśliwy związek, a wręcz przeciwnie… Relacja Polski z Bałtykiem ma raczej charakter przemocowy i jest oparta na brutalnym wykorzystaniu jednej strony przez drugą. Czy tak powinno traktować się swojego „małżonka”? Nawet trudno szukać dalszych metafor, by nie przekroczyć granic dobrego smaku…
Przywołajmy przy tej okazji jeszcze jedną trudną kwestię. Na niedawnym, lutowym posiedzeniu sejmowej Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej okazało się, że żadne polskie ministerstwo nie czuje się odpowiedzialne za zalegające na dnie Morza Bałtyckiego materiały niebezpieczne, w tym broń chemiczną, zatopioną tam po II Wojnie Światowej. Czy może być bardziej znaczący komentarz do tego, jak jest traktowany przez Polskę Bałtyk?
Dlatego Ekowyborca w Światowy Dzień Morza apeluje do wszystkich wyborców oraz wybranych przez nich polityków o refleksją nad mało optymistycznym losem Bałtyku i żyjących w nim organizmów. Prosi o więcej pozytywnych i dobrze przemyślanych działań, a mniej pustych, chociaż niezwykle barwnych i odwołujących się do emocji gestów. Ten dzień to dobra okazja, by uważniej przyjrzeć się, jak naprawdę wygląda relacja Polski z Bałtykiem. Może się bowiem wkrótce okazać, że skrzywdzony „małżonek” zacznie się buntować i tej relacji nie da się już szybko naprawić.
3 marca obchodzony jest Światowy Dzień Dzikiej Przyrody. To w tym dniu w 1973 r. przyjęto tekst Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) – tzw. Konwencja Waszyngtońska. O wyznaczeniu daty obchodów tego Dnia zdecydowało 20 grudnia 2013 r. Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych podczas swojej 68 sesji, czcząc w ten sposób światowe bogactwo dzikiej fauny i flory. Celem wydarzenia jest m.in. podnoszenie świadomości na temat wartości i znaczenia dzikiej przyrody oraz grożących jej niebezpieczeństw.
Tegoroczny Dzień Dzikiej Przyrody jest obchodzony pod hasłem „Forests and Livelihoods: Sustaining People and Planet” i podkreśla kluczowe znaczenie roli lasów, żyjących w nim gatunków oraz usług systemowych dla utrzymania setek milionów ludzi na całym świecie, zwłaszcza społeczności tubylczych i lokalnych. Ocenia się, że około 28% powierzchni lądów na świecie jest obecnie zarządzana przez ludność tubylczą. Są wśród nich także jedne z najbardziej nienaruszonych ekologicznie lasów na naszej planecie, które mają kluczowe znacznie dla zapobieżenia wielu kryzysom o skali planetarnej.
Światowy Dzień Dzikiej Przyrody 2021 będzie starał się zatem promować takie modele i praktyki zarządzania lasami i dziką przyrodą, które uwzględniają zarówno dobrostan człowieka, jak i długoterminową ochronę lasów oraz zamieszkujących je dzikich organizmów, promujących wartość tradycyjnych praktyk i wiedzy, które przyczyniają się do ustanowienia bardziej zrównoważonych relacji z tymi kluczowymi dla całej planety ekosystemami.
Dzika przyroda… Czym jest w XXI w.? Dlaczego naukowcy mówią o wielkim wymieraniu i utracie bioróżnorodności? W tym dniu warto się zastanowić, czym jest dla każdego z nas dzika przyroda? Czy ją znamy? Doceniamy jej wartość? Czy posiadamy podstawową wiedzę o niej? Ile miejsca zajmuje w naszym życiu? A może w ogóle nie ma ona dla nas żadnego znaczenia? Bo dzika przyroda jest nie tylko w parkach narodowych i rezerwatach, w puszczach, na sawannach i lasach deszczowych. Ona może być też koło nas, na sąsiedniej łące, w parku, może za naszym oknem. A jeśli jej tam nie ma, to dlaczego? Nie chcemy jej mieć koło siebie? Zastanówmy się w tym dniu, dlaczego tak jest? Dlaczego w XXI w. największym zagrożeniem dla dzikiej przyrody jest człowiek? Jakie procesy o tym zadecydowały? I postarajmy się to zmieniać, by dzika przyroda była obecna w naszym życiu częściej, nie jako zagrożenie, lecz ogromna niepowtarzalna wartość.
Jako, że piszemy to na stronie Ekowyborcy – sprawmy, by także wszyscy przez nas wybierani politycy zaczęli działać na rzecz jej dobra, byśmy nie musieli codziennie czytać o kolejnych wycinanych drzewach, zatruwanych i regulowanych rzekach, betonowanych parkach. To nasze wspólne dobro, nie pozwólmy go bezkarnie niszczyć, bo widzimy już przecież coraz wyraźniej, że niszcząc dziką przyrodę, niszczymy także samych siebie.
Przedstawiamy drugie zestawienie dotyczące polityki ekologicznej Bidena vs Trumpa. Pierwsze dotyczyło ochrony klimatu, teraz wybraliśmy kilka innych kwestii związanych z ochroną środowiska.
Już 3 listopada zakończy się powszechne głosowanie w wyborach prezydenckich w USA.
W przypadku tych wyborów bardzo łatwe jest wskazanie, który kandydat jest bardziej eko – to kandydat Demokratów Joe Biden.
Przez kilka lat swojej kadencji Donald Trump udowodnił, że trudno byłoby być bardziej antyekologicznym prezydentem nż on… Wielokrotnie pisaliśmy na profilu Ekowyborcy o jego fatalnych decyzjach lub decyzjach podległej mu adminstracji jak np. zniesienie ochrony wszystkich wilków szarych, zezwolenie na wydobywanie ropy na obszarach chronionych Alaski, wspieranie myśliwych – łowców trofeów, do których zresztą należy także jego syn, Donald Trump Jr.
Prezydent Trump wielokrotnie mówił, że chce czystego powietrza i czystej wody, ale jego administracja cofnęła wiele przepisów dotyczących ochrony środowiska, uznając je za uciążliwe dla biznesu. Prezydent publicznie podważał antropogeniczne globalne ocieplenie i wycofał Stany Zjednoczone z międzynarodowego paktu, którego celem jest spowolnienie tempa globalnego ocieplenia – Porozumienia paryskiego itd.
Przedstawiamy drugie zestawienie dotyczące polityki ekologicznej Bidena vs Trumpa. Pierwsze dotyczyło ochrony klimatu, teraz wybraliśmy kilka innych kwestii związanych z ochroną środowiska. Lista ta mogłaby być dużo dłuższa. Werdykt jest prosty: ekologicznym wyborem jest Joe Biden.
PiS przegłosował 16.07.2020 r. skandaliczny projekt nowelizacji Ustawy o odnawialnych źródłach energii. Przedmiotem nowelizacji jest zmiana definicji tzw. drewna energetycznego. W praktyce umożliwi ona Lasom Państwowym zwiększoną wycinkę i spalanie drzew jako biomasy.
Zwraca uwagę, że PiS zlekceważył opinię ekspertów, organizacji przyrodniczych i odrzucił poprawki opozycji.
Greenpeace Polska, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze, Koalicja Niech Żyją i 27 innych organizacji pozarządowych wydały negatywne stanowisko dotyczące zmiany definicji drewna energetycznego. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot nazwała tą zmianę #biomasakra.
W uzasadnieniu nowelizacji czytamy, że za przyjęciem nowelizacji przemawia rzekomo fakt, że drzewa martwe występujące w lasach na terenie Polski, mają miąższość wynoszącą dziesiątki milionów metrów sześciennych. Główną motywacją projektodawców jest uruchomienie na szeroką skalę cięć sanitarnych związanych z pozyskaniem i zbyciem surowca. Tymczasem Polska jest krajem o niskich zasobach martwego drewna na tle lasów innych państw Unii Europejskiej. Wiadomo także, że drzewa martwe i zamierające są siedliskami i żerowiskami wielu cennych i zagrożonych wyginięciem gatunków chronionych. Przyczyniają się też do magazynowania CO2 oraz lepszego, naturalnego odnawiania się lasów.
Powinniśmy zatem jak najwięcej martwych drzew zostawiać w lasach, a wycinki ograniczać do minimum.
Jak głosowały poszczególne partie?
PiS w całości zagłosował za nowelizacją i spalaniem drzew jako biomasy. Czterech posłów tej partii nie wzięło udziału w głosowaniu.
Koalicja Obywatelska była przeciw. Jeden poseł Michał Szczerba wstrzymał się od głosu, 3 posłów nie brało udziału w głosowaniu.
Lewica w całości zagłosowała przeciw tej nowelizacji.
PSL – Kukiz’15 zagłosowali przeciw nowelizacji. Tylko dwoje posłów się wstrzymało: Agnieszka Ścigaj i Stanisław Żuk, a dwoje było nieobecnych.
Konfederacja – zdecydowana większość posłów wstrzymała się od głosu, tylko poseł Dobromir Sośnierz poparł spalanie drzew jako biomasy.
Głosy „ZA” oznaczyliśmy na grafice jako czerwone, szkodliwe dla przyrody. Głosy „Przeciw” to głosy w obronie polskich lasów, na zielono.
Link do informacji o głosowaniu ze strony Sejmu – w komentarzu.
Co dalej? Projekt trafi pod obrady Senatu, najprawdopodobniej na posiedzeniu zaplanowanym na początek sierpnia. Organizacje pozarządowe apelują do Senatorek i Senatorów o odrzucenie projektu ustawy.
